Η ηθικοπολιτική μυωπία μας για τις συνέπειες των τεχνολογιών αιχμής (του Σπύρου Μανουσέλη)

Η ηθικοπολιτική μυωπία μας για τις συνέπειες των τεχνολογιών αιχμής
Σπύρος Μανουσέλης

https://www.efsyn.gr/epistimi/mihanes-toy-noy/222188_i-ithikopolitiki-myopia-mas-gia-tis-synepeies-ton-tehnologion

O Χανς Γιόνας θεωρεί ιστορικά ξεπερασμένες, οντολογικά αθεμελίωτες και άρα πρακτικά ανεφάρμοστες όλες τις προηγούμενες ηθικές προσεγγίσεις και γι’ αυτό χρειάστηκε να προτείνει ένα νέο ηθικό σύστημα, όπου το ηθικά «Δέον» και το «Αγαθό» βασίζεται στο «Είναι», δηλαδή τη βιολογική ύπαρξη των ανθρώπων.
Στα τελευταία άρθρα μας, εξετάσαμε τις συνέπειες της ανθρωπογενούς πλανητικής απορρύθμισης. Είναι πια ολοφάνερο πως το ανθρώπινο είδος, συνολικά, δρα ως μια αποφασιστική γεωλογική «δύναμη», που, έχοντας τη δυνατότητα να αναδιαμορφώνει ριζικά το γήινο περιβάλλον, μπορεί πλέον να επηρεάζει το μέλλον της ζωής στον πλανήτη μας.

Στο βιβλίο «Η Αρχή της Ευθύνης» ο Χανς Γιόνας (βλ. φωτο), κορυφαίος θεωρητικός και εισηγητής της σύγχρονης τεχνολογικής και οικολογικής μακροηθικής, υποστηρίζει ότι στις μέρες μας το χάσμα ανάμεσα στην ανεπαρκή ικανότητά μας να προβλέπουμε και στη δυνατότητά μας να πράττουμε έχει αμβλυνθεί, δημιουργώντας ένα πρωτοφανές ηθικό πρόβλημα: έχει δικαίωμα ο άνθρωπος, μέσω της πανίσχυρης τεχνολογίας του, να καταστρέφει τη βιόσφαιρα που του δίνει τη δυνατότητα να υπάρχει ως άνθρωπος;

Το πρωτοποριακό και πολύ επίκαιρο έργο του Γιόνας θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε σήμερα, επειδή προκρίνει ως επιτακτική ηθική και βιολογική αναγκαιότητα τον (αυτo)έλεγχο της πρωτοφανούς καταστροφικής δύναμης της ανθρώπινης τεχνολογίας.
Ο Χανς Γιόνας και η ηθική απαξίωση της τεχνολογικής παντοδυναμίας
O σύγχρονος άνθρωπος έχει μια ελλιπέστατη αντίληψη για τις αλλαγές που επιφέρουν στη ζωή του και στο περιβάλλον του οι εφαρμογές των νέων τεχνολογιών, τις οποίες υιοθετεί τόσο πρόθυμα όσο και απερίσκεπτα. Πρόκειται για μια εμφανή οπτική ανεπάρκεια, ένα είδος «τεχνολογικής μυωπίας», με πολύ σοβαρές επιπτώσεις τόσο για τον ίδιο όσο και για το περιβάλλον του. Οπως οι μύωπες, οι άνθρωποι μπορούν να αναγνωρίζουν αρκετά καλά μόνο ό,τι βρίσκεται μπρος στα μάτια τους, ενώ βλέπουν με τρόπο ασαφή και εντελώς παραμορφωτικό ό,τι υπάρχει ή συμβαίνει σε κάποια απόσταση.

Μολονότι πρόκειται για δάνειο από την ιατρική παθολογία, η μεταφορά της «τεχνολογικής μυωπίας» ως ένα ιδιάζον, μαζικό και διαχρονικό ανθρώπινο νοητικό φαινόμενο, μας επιτρέπει να διαφωτίσουμε την παράλογη αλλά πεισματική άρνηση τόσο πολλών ανθρώπων να αναγνωρίσουν και ακόμη λιγότερο να αποδεχτούν τα ανθρωπογενή αίτια για τις ήδη ορατές οικολογικές καταστροφές και τις κλιματικές απορρυθμίσεις.

Οταν δεν οφείλεται σε σκοπίμως παραπλανητική πληροφόρηση, αυτή η οπτική-αντιληπτική μας τυφλότητα ίσως να εξηγείται από την εγγενή ευκολία μας να πραγματοποιούμε σήμερα πολλά και μεγάλα τεχνολογικά επιτεύγματα, σε συνδυασμό με την εξίσου μεγάλη δυσκολία μας να προβλέπουμε τις μελλοντικές επιπτώσεις αυτών των τεχνικών θαυμάτων.

Και τα πράγματα έχουν επιδεινωθεί σε σχέση με το παρελθόν, επειδή οι πιο αναπτυγμένες οικονομικά και τεχνικά δυτικές κοινωνίες αρνούνται πεισματικά να αναλογιστούν τις απώτερες συνέπειες των επιλογών τους, οι οποίες αφορούν αποκλειστικά το παρόν ή το άμεσο μέλλον. Ομως και οι πολύ φτωχότερες χώρες του Νότου, βυθισμένες στα προβλήματα της καθημερινής επιβίωσης, δεν μπορούν επίσης να σκέφτονται το αύριο: όποιος υποχρεώνεται να επιβιώνει μέρα με τη μέρα δεν έχει την πολυτέλεια να σκέφτεται το αύριο ή τις καταστροφικές συνέπειες της υποβάθμισης του περιβάλλοντος, π.χ. των δασών του Αμαζονίου.

Το παράδοξο της σημερινής πλανητικής οικοκτονίας είναι ότι, για διαφορετικούς λόγους και με εντελώς διαφορετικές συνέπειες για τους ίδιους, πλούσιοι και φτωχοί ζουν αποκλειστικά στο παρόν, αδιαφορώντας για το απώτερο μέλλον της ζωής στον πλανήτη μας. Δυστυχώς οι καταστροφικές συνέπειες αυτής της ιδιότυπης «μυωπίας» μας έχουν πολλαπλασιαστεί στις μέρες μας λόγω των ασυγκρίτως μεγαλύτερων τεχνολογικών -και άρα επεμβατικών- δυνατοτήτων των ανθρώπων.

Βέβαια θα μπορούσε κανείς να αντιτείνει ότι κατά το μακρινό παρελθόν επίσης τα συμφέροντα και οι προοπτικές δράσης της πλειονότητας των ανθρώπων περιορίζονταν στην οικογένειά τους και σε έναν πολύ στενό χρονικό ορίζοντα. Ωστόσο η αποφασιστική διαφορά με το σήμερα είναι πως, κατά το παρελθόν, οι δράσεις των ανθρώπων στο περιβάλλον τους ήταν πολύ περιορισμένες και οι αλλαγές ή οι καταστροφές που επέφεραν αφομοιώνονταν, σε μεγάλο βαθμό, από τη φύση, χωρίς να αλλοιώνουν μονίμως τις ισορροπίες των βασικών οικολογικών συστημάτων του πλανήτη.

Η υψηλή τεχνολογία συνεπάγεται και…

Αραγε οι καινοτομίες της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης και οι ασύλληπτες μέχρι πρόσφατα πλανητικές εφαρμογές τους δεν θέτουν σε κρίση και δεν επιβάλλουν να αναθεωρήσουμε την καθησυχαστική αυταπάτη που καλλιεργούσαμε επί αιώνες σχετικά με τη γραμμική και δήθεν «προοδευτική» πορεία της ανθρώπινης κατάστασης από ένα σκοτεινό παρελθόν προς ένα ολοένα και πιο λαμπερό μέλλον;

Δεδομένης της πιο πρόσφατης ιστορικής πορείας της ανθρωπότητας προς μια παγκοσμιοποιημένη και άρα ολοκληρωτική τεχνοκρατική εξουσία του είδους μας, τι νόημα μπορεί να έχει το να εστιάζει κανείς στα «παλιομοδίτικα» ηθικοπολιτικά προβλήματα που προκύπτουν από τις καινοφανείς και εξαιρετικά ανατρεπτικές εφαρμογές της παντοδύναμης, όπως πιστεύουμε, τεχνολογίας μας;

Αυτά τα ενοχλητικά ερωτήματα έθεσε και επιχείρησε να διερευνήσει συστηματικά, ήδη από το 1950, ο Χανς Γιόνας, ένας εβραϊκής καταγωγής Γερμανός φιλόσοφος. Σημειωτέον ότι εκείνη την εποχή αυτά τα ερωτήματά θεωρούνταν κάθε άλλο παρά επίκαιρα και προφανούς κοινωνικής αξίας, διότι τότε επικρατούσε η μεθυστική μεταπολεμική και υπερφίαλη τεχνολογική αισιοδοξία. Τις ανατρεπτικές απαντήσεις και τα άκρως ανησυχητικά συμπεράσματα των πολυετών ερευνών του θα αποτυπώσει ο Γιόνας, το 1979, στο κορυφαίο βιβλίο του «Η αρχή της ευθύνης» που σχεδόν αμέσως θα αναγνωριστεί διεθνώς ως το «κλασικό» κείμενο της σύγχρονης ηθικής φιλοσοφίας: ένα κορυφαίο διανοητικό επίτευγμα έργο που έθεσε τα θεμέλια για την Ηθική του σύγχρονου τεχνολογικού πολιτισμού.

Ενώ μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ο Χανς Γιόνας ήταν ένας κάθε άλλο παρά διάσημος φιλόσοφος, που εργαζόταν ως ιστορικός και ερευνητής των φιλοσοφικών και θεολογικών προϋποθέσεων του «Γνωστικισμού», ενός πρώιμου και πολύ σκοτεινού θεολογικού κινήματος, μετά το τέλος του πολέμου οι έρευνές του θα επικεντρωθούν στη διατύπωση και τη θεμελίωση νέων ηθικών κριτηρίων που θεωρούσε πως είναι απαραίτητα για την έγκαιρη (και έγκυρη!) αποτίμηση των συνεπειών της ανθρώπινης τεχνολογίας.

Θεωρώντας ιστορικά ξεπερασμένη και φιλοσοφικά αθεμελίωτη την παραδοσιακή ηθική, ο Γιόνας θα καταφέρει να διαμορφώσει ένα σύγχρονο ηθικό σύστημα, το οποίο, χωρίς να θεμελιώνεται σε οντολογικά αυθαίρετες ιδεαλιστικές ή\και υπερβατικές θεολογικές αρχές της παραδοσιακής ηθικής, μας επιτρέπει να αξιολογούμε -με αποκλειστικά ορθολογικά και πραγματιστικά κριτήρια- τις τρέχουσες εφαρμογές της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης και τις μελλοντικές συνέπειές τους για τον άνθρωπο και τη βιόσφαιρα.

Γιατί όμως ο Γιόνας θεωρεί ιστορικά ξεπερασμένες και πρακτικά ανεφάρμοστες όλες τις προηγούμενες ηθικές προσεγγίσεις; Επειδή, δεδομένης της πρωτοφανούς καταστροφικής δύναμης της σημερινής ανθρώπινης τεχνολογίας, «Το χάσμα ανάμεσα στη δυνατότητά μας να προβλέψουμε και τη δύναμή μας να πράξουμε δημιουργεί ένα πρωτοφανές ηθικό πρόβλημα…Καμία προηγούμενη ηθική δεν είχε να υπολογίσει την παγκόσμια συνθήκη της ανθρώπινης ζωής…», όπως επισημαίνει ήδη από το πρώτο κεφάλαιο του «Η αρχή της ευθύνης» (εκδ. «ΑΡΜΟΣ», σελ.48).

Καμία θρησκεία, καμία φιλοσοφία και καμία ηθική θεωρία του παρελθόντος δεν βρέθηκε ποτέ αντιμέτωπη με την ορατή προοπτική μιας πλανητικών διατάσεων οικολογικής κατάρρευσης ή με την πολλαπλώς επιβεβαιωμένη απειλή εκτεταμένων και μη αναστρέψιμων καταστροφών της βιόσφαιρας, όχι εξαιτίας μιας μεγάλης φυσικής καταστροφής (π.χ. ένας δορυφόρος που πλησιάζει ή πέφτει πάνω στη Γη, διαρκείς σεισμοί, μη προβλέψιμες κλιματικές αλλαγές), αλλά λόγω της άγνοιας ή, ακόμη χειρότερα, της ασύγγνωστης αμέλειας των ανθρώπων κατά τη χρήση της τεχνολογίας τους!

Τόσο η αρχαιοελληνική «φρόνησις» του Αριστοτέλη, όσο και η ηθική «κατηγορική προσταγή» του Καντ αναφέρονταν σε ατομικές πράξεις ή σε συλλογικές ανθρώπινες συμπεριφορές και όχι στη σχέση των ανθρώπων με τα «άψυχα» υλικά αντικείμενα των οικοσυστημάτων ή με τα άλλα «κατώτερα» έμβια όντα. Για τον Γιόνας, αντίθετα, οι εντυπωσιακές εξελίξεις τους δύο τελευταίους αιώνες στην τεχνοεπιστήμη και ειδικότερα οι πρωτοφανείς τεχνικές δυνατότητες που απέκτησε το ανθρώπινο είδος -από τη χειραγώγηση της ατομικής ενέργειας μέχρι τη βιοτεχνολογία και από την πληροφορική και την τεχνητή νοημοσύνη μέχρι την ανθρωπογενή οικολογική-κλιματική καταστροφή- επιβάλλουν πλέον όχι μόνο τη ριζική αναθεώρηση αλλά και τη διεύρυνση της έννοιας «ηθική ευθύνη» των ανθρώπων τόσο απέναντι στη ζωή όσο και απέναντι στα γήινα πλανητικά συστήματα που επιτρέπουν σε διαφορετικές μορφές ζωής να υπάρχουν και να επιβιώνουν.

…υψηλή ευθύνη για το πλανητικό ρίσκο
Πράγματι με κριτήριο την ηθική αρχή της «ευθύνης» ο Γιόνας εξετάζει και αξιολογεί τις φυσικές, ανθρωπολογικές και επομένως ηθικο-πολιτικές επιπτώσεις της καθαρά ανθρωποκεντρικής και κοντόθωρα ωφελιμιστικής επιταγής της τεχνολογικής «προόδου για την πρόοδο». Της κυρίαρχης, μέχρι σήμερα, νεωτερικής-καπιταλιστικής αρχής που έχει οδηγήσει σε πλήρη απορρύθμιση τις ανθρώπινες κοινωνίες και επιπλέον απειλεί σοβαρά την επιβίωσή μας σε έναν κατεστραμμένο πλανήτη.

Γεγονός που υποχρέωσε τον Γιόνας να αμφισβητήσει την παραδοσιακή, θεμελιώδη και, μέχρι τότε, κοινά αποδεκτή αρχή της παραδοσιακής ηθικής, που υποστηρίζει ότι όλες οι ηθικές αξιολογήσεις της συμπεριφοράς μας δεν πρέπει ποτέ να προκύπτουν από τις πρόσκαιρες, διαρκώς μεταβαλλόμενες συνθήκες της ζωής μας (ιστορικές, κοινωνικές ή και βιολογικές), αλλά μόνο από τις αφηρημένες, διαχρονικές και αιώνιες (βλ. θεόσταλτες) ηθικές αξίες. Η καινοτομία της «αρχής της ευθύνης» του Γιόνας υποστηρίζει το ακριβώς αντίθετο: το «δέον» και το «αγαθό» της ηθικής μας οφείλει πάντα να θεμελιώνεται και να αντιστοιχεί στο ανθρώπινο και βιολογικό μας «Είναι»: καμία ηθική προσταγή δεν πρέπει να παραβιάζει ή, ακόμη χειρότερα, να θέτει σε κίνδυνο ή να απειλεί την ιδιαίτερη ανθρώπινη «φύση» μας, η οποία είναι αναπόδραστα βιολογική αφού προέκυψε και υπάρχει μόνο χάρη στη βιολογική εξέλιξη του είδους μας!

Μια ομολογουμένως υπερβολικά υλιστική και επιστημονικά θεμελιωμένη ηθική αρχή που είναι διπλά σκανδαλώδης επειδή διατυπώνεται αφενός από έναν διεθνώς καταξιωμένο ερευνητή των πιο σκοτεινών θεολογικών δογμάτων και αφετέρου από έναν από τους πιο πρωτότυπους και δημιουργικούς μαθητές του Χάιντεγκερ.

Ιδού πώς διατυπώνει ο ίδιος ο Γιόνας την ηθική προσταγή της ευθύνης: «Πράττε έτσι ώστε οι συνέπειες των πράξεών σου να είναι συμβατές με τη σταθερή διατήρηση της αυθεντικής ανθρώπινης ζωής» (βλ. σελ. 56). Η ίδια αρχή αρνητικά διατυπωμένη: Πράττε έτσι ώστε οι συνέπειες των πράξεών σου να μην καταστρέφουν και να μη θέτουν σε κίνδυνο τη δυνατότητα μιας τέτοιας ζωής στο μέλλον. Πώς όμως μπορούμε να διαπιστώσουμε αν ή πότε οι πράξεις μας θέτουν σε κίνδυνο ή απειλούν κάποια μορφή ζωής;

Η μέθοδος που προκρίνει στο βιβλίο του «Η αρχή της ευθύνης» είναι η περίφημη πια «ευρετική του φόβου». Αυτή η μεθοδολογική επιλογή βασίζεται στο πολλαπλώς επιβεβαιωμένο γεγονός ότι οι άνθρωποι δίνουν πολύ μεγαλύτερη προσοχή σε ό,τι τους απειλεί σοβαρά και άρα σε ό,τι τους προκαλεί φόβο. Οπότε αντιδρούν πολύ γρηγορότερα και πιο αποτελεσματικά στο κακό από ό,τι αν αντιμετώπιζαν κάτι πιο ανώδυνο και λιγότερα επίφοβο.

Η εξήγηση αυτής της συμπεριφοράς μας, κατά τον Γιόνας, είναι ότι έτσι είμαστε πλασμένοι να αντιδρούμε από τη βιολογική μας εξέλιξη: «Γνωρίζουμε το διακύβευμα μόνο όταν γνωρίζουμε ότι κάτι διακυβεύεται». Αν έχει δίκιο ο Γιόνας, τότε η μόνη ελπίδα μας για την αντιμετώπιση της πλανητικής απορρύθμισης, που οι ίδιοι έχουμε προκαλέσει και απειλεί σοβαρά το μέλλον μας, είναι να συναισθανθούμε εγκαίρως και να φοβηθούμε αρκετά για την καταστροφή που επέρχεται.

Η ηθική της τεχνολογίας του Γιόνας στα ελληνικά

Με πολύ μεγάλη καθυστέρηση κυκλοφόρησε και στα ελληνικά αυτό το πολύ σημαντικό έργο του Χανς Γιόνας, όμως χάρη στις εκδόσεις «Αρμός» διαθέτουμε πια μια αξιοπρεπή μετάφραση αυτού του σπουδαίου φιλοσοφικού βιβλίου.

Τον άθλο της απόδοσης αυτού του απαιτητικού κειμένου ανέλαβαν η Ντίνα Σαμοθράκη και ο Θεόδωρος Στούφης, ενώ την επιστημονική επιμέλεια της ελληνικής μετάφρασης ανέλαβε ο Θεοφάνης Τάσης, ο οποίος έγραψε και τον πρόλογο στην ελληνική έκδοση.

Η ανάγνωση αυτού του σπουδαίου βιβλίου μάς επιτρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι κάθε ανθρώπινη τεχνολογία είχε ανέκαθεν δύο όψεις: μια θετική που χτίζει πολιτισμούς και μια αρνητική που τους καταστρέφει.

Ομως σε σχέση με το παρελθόν η σημερινή ανθρώπινη τεχνολογία θέτει σε κίνδυνο όχι μόνο τους ανθρώπους, αλλά και μεγάλο μέρος της ζωής στον πλανήτη Γη. Εξ ου και η τεράστια σημασία αυτού του βιβλίου, στο οποίο ο Χανς Γιόνας αναδεικνύει την ηθικοπολιτική μας ευθύνη για τη διαχείριση της τεχνολογικής μας δύναμης.
Χάρη σε μια πρωτοποριακή εκδοτική επιλογή κυκλοφορεί στα ελληνικά, ήδη από το 2001, κι αυτό το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Γιόνας. Πρόκειται για μια ανθολογία σημαντικών άρθρων και ομιλιών του, κείμενα που επέλεξε και επιμελήθηκε ο ίδιος επειδή αντανακλούν τη βαθύτερη ενότητα της σκέψης του και από κοινού προσφέρουν στον αναγνώστη μια πολύ αντιπροσωπευτική εικόνα των πιο πρόσφατων ερευνών του.

Τα κείμενα αυτής της ανθολογίας συμπληρώνουν και διαφωτίζουν πολλές δύσκολες έννοιες που υπάρχουν στο «Η αρχή της ευθύνης» και μας προσφέρουν μια πληρέστερη και ακριβέστερη εικόνα των επιμέρους ερευνητικών ενδιαφερόντων και του πολυδιάστατου τρόπου σκέψης αυτού του πολύ μεγάλου ηθικού φιλοσόφου.

Πρωτοποριακές έρευνες που αφορούν ένα ευρύτατο φάσμα πολύ επίκαιρων θεμάτων: η αναζήτηση μιας ηθικής του παρόντος και του μέλλοντος, προβληματική των θεμάτων της νεότερης και πιο πρόσφατης εποχής, φιλοσοφία της βιολογίας και ανθρωπολογία, κριτική της τεχνοεπιστήμης και ηθική.

Αυτά είναι τα κυριότερα θέματα των κειμένων που συγκεντρώθηκαν σε αυτό τον πολύτιμο τόμο, ο οποίος μεταφράστηκε άριστα από τον Λευτέρη Αναγνώστου.

108-vivlio_1

Leave a comment »

«Σώστε τη Γη, είναι ο μοναδικός πλανήτης που έχουμε» λένε τρεις νομπελίστες efsyn.gr

«Σώστε τη Γη, είναι ο μοναδικός πλανήτης που έχουμε» λένε τρεις νομπελίστες
efsyn.gr

Έκκληση για τη σωτηρία του πλανήτη και την ταχεία αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής έκαναν από τη Στοκχόλμη τρεις νομπελίστες επιστήμονες, καλώντας τον κόσμο να δράσει.

Πρώτος εξ αυτών, ο Ελβετός αστροφυσικός, Ντιντιέ Κελόζ, που μοιράστηκε φέτος το Νόμπελ Φυσικής με τον Μισέλ Μαγιόρ για την ανακάλυψη ενός εξωπλανήτη που κινείται σε τροχιά γύρω από ένα αστέρι ηλιακού τύπου.

Στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στην πρωτεύουσα της Σουηδίας, εν όψει της απονομής των βραβείων Νόμπελ για το 2019 την Τρίτη, ο νομπελίστας επιστήμονας τόνισε ότι η η ιδέα ότι οι άνθρωποι θα μπορέσουν να αποφύγουν τη ζωή στον πλανήτη μας και να ζήσουν σε άλλα ηλιακά συστήματα είναι ακραία και μη ρεαλιστική.

 

Όπως είπε, έχει ακούσει το επιχείρημα κατά της καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής επειδή «’δεν έχει σημασία αφού, σε κάθε περίπτωση, θα εγκαταλείψουμε τη Γη κάποια στιγμή».

«Θεωρώ ότι αυτό είναι απλώς ανεύθυνο. Τα αστέρια ηλιακού τύπου είναι τόσο μακριά», συμπλήρωσε.

«Νομίζω ότι δεν θα πρέπει να τρέφουμε καμία ελπίδα, σοβαρή ελπίδα, ότι θα φύγουμε από τη Γη» σύμφωνα με τον Ντιντιέ Κελόζ, «οπότε καλύτερα να περάσουμε τον χρόνο μας και να καταναλώσουμε την ενέργειά μας προσπαθώντας να την φτιάξουμε αντί να προσπαθούμε να φανταστούμε ότι μπορούμε να την καταστρέψουμε και μετά να την εγκαταλείψουμε».

Έχουν υπάρξει επιστήμονες, μεταξύ των οποίων και ο Στίβεν Χόκινγκ, που έχουν υποστηρίξει ότι απειλές όπως ο πυρηνικός πόλεμος και η κλιματική αλλαγή είναι τόσο σοβαρές ώστε ο άνθρωπος ίσως χρειαστεί τελικά να εγκαταλείψει τη Γη προκειμένου να επιβιώσει ως είδος.

Ωστόσο, στην ίδια συνέντευξη ο Βρετανός Στάνλεϊ Γουίτινγχαμ, ο οποίος τιμήθηκε με το Νόμπελ Χημείας για το 2019 μαζί με τον Αμερικανό Τζον Γκούντιναφ και τον Ιάπωνα Ακίρα Γιοσίνο για την ανάπτυξη των μπαταριών ιόντων λιθίου, δήλωσε ότι για την κλιματική κρίση απαιτείται μια πραγματιστική προσέγγιση.

«Πρέπει να κάνουμε σοφά βήματα και να έχουμε κάποιες λύσεις στο μυαλό μας. Θεωρώ ότι οι μπαταρίες ιόντων λιθίου πρόκειται να βοηθήσουν στον εξηλεκτρισμό των μεταφορών, περιλαμβανομένων των μεγάλων φορτηγών, και στις ΗΠΑ ήδη βοηθούν στην αντικατάσταση των εργοστασίων παραγωγής ενέργειας από άνθρακα με εκείνα της παραγωγής αιολικής και ηλιακής», είπε.

Τόνισε ότι οι κινητοποιήσεις των νέων για το κλίμα μπορεί να φέρουν αποτέλεσμα.

«Μπορεί κάποιοι από αυτούς να μην ξέρουν πόσος χρόνος χρειάζεται, αλλά αν πάμε πίσω στην ιστορία των ΗΠΑ και τον πόλεμο του Βιετνάμ, οι νέοι ήταν αυτοί που ανάγκασαν τους πολιτικούς να σταματήσουν αυτή την ανοησία», επισήμανε.

Από την πλευρά του, ο Καναδο-Αμερικανός Τζέιμς Πιμπλς, βραβευμένος με Νόμπελ Φυσικής για την ανάλυση τουτι συνέβη μετά το Big Bang, εξήρε τη δραστηριοποίηση των νέων που κάνουν διαδηλώνουν για το κλίμα.

«Βλέπω τους νέους της ιδιαίτερης πατρίδας μου, στο Πρίνστον, που κάνουν πορείες για το κλίμα. Αυτό είναι ένα υπέροχο πράγμα. Λατρεύω τον ενθουσιασμό τους, την ενέργεια και την αφοσίωσή τους σε κάτι που πραγματικά αξίζει τον κόπο», είπε.

peebles-queloz-whittingham

 

Leave a comment »

Η απειλή των υδρογοναθράκων (της Δέσποινας Σπανούδη)

Η απειλή των υδρογοναθράκων
της Δέσποινας Σπανούδη
μέλους της Πρωτοβουλίας Αθήνας ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων

Τα νησιά Γαύδος, Γαυδοπούλα, Χρυσή (Γαιδουρονήσι) και Λεύκη (Κουφονήσι), στο νοτιότερο άκρο της χώρας, είναι σχεδόν ανέγγιχτοι παράδεισοι.

Διάσπαρτα με προϊστορικά απολιθώματα και αρχαιολογικά ευρήματα που ξεκινούν από τη νεολιθική εποχή, με σημαντικούς οικοτόπους και περιοχές NATURA, αποτελούν καταφύγια για σπάνια είδη και μορφές ζωής που κινδυνεύουν. Βρίσκονται δίπλα στις νέες παραχωρήσεις για έρευνες και εξορύξεις υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης, που ξεκίνησαν με την δημοσιοποίηση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Δημοσιοποίηση που ανακοινώθηκε στα ψιλά δύο εφημερίδων και κρύφτηκε κάπου στην ιστοσελίδα της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων[1]. Χωρίς διεύθυνση για υποβολή παρατηρήσεων, δεν τηρήθηκε ούτε καν μια προσχηματική διαδικασία «διαβούλευσης».Και όμως: αν κάποιος εντοπίσει και διατρέξει τις εκατοντάδες σελίδες της μελέτης, θα κάνει χρήσιμες διαπιστώσεις. Η μελέτη αναγνωρίζει ότι «υπάρχει ένα σημαντικό κενό γνώσης σχετικά με τους γεωκινδύνους της περιοχής» ενώ δηλώνει άγνοια για την ύπαρξη και τις επιπτώσεις στις βιοκοινωνίες, τα κοράλλια, τα θαλάσσια θηλαστικά και την ιχθυοπανίδα. Σε περίπτωση ατυχήματος, η καταστροφή αναφέρεται ότι μπορεί να φτάσει μέχρι τη Λιβύη και την Τουρκία, αλλά αυτό δεν κλονίζει τους μελετητές. Απορρίπτουν την εναλλακτική να μην γίνει εξόρυξη ως ένα «έντονα απευκταίο, αντιπεριβαλλοντικό σενάριο» που θα οδηγήσει στην περιβαλλοντική υποβάθμιση λόγω …της σύνδεσης ανάπτυξης – περιβάλλοντος.
Οι μελετητές δε φαίνεται καθόλου να προβληματίζονται για το γεγονός ότι οι συγκεκριμένες εξορύξεις θα πρέπει να γίνουν σε πολύ μεγάλα θαλάσσια βάθη (ως 3500 μ.) για τα οποία η τεχνολογία δεν υπάρχει αλλά θα πρέπει να αναπτυχθεί τα επόμενα χρόνια! Όπως επίσης καθόλου δεν τους απασχολεί η διαπίστωση ότι σε αυτήν ακριβώς την περιοχή, η αφρικανική πλάκα βυθίζεται με γρήγορους ρυθμούς κάτω από την ευρασιατική προκαλώντας υψηλή σεισμικότητα. Όσο για την τεράστια υποβάθμιση που θα προκαλέσει η έρευνα και η λειτουργία των εξορύξεων ..υποβαθμίζεται με κάθε τρόπο. Αρκεί να ρίξει κανείς μια ματιά στο παρακάτω σχήμα (από τη ΣΜΠΕ) για να πάρει μια ιδέα για τις επιπτώσεις μιας υποθαλάσσιας εξόρυξης.

Στην καταληκτική ημερομηνία της δημοσιοποίησης, η Πρωτοβουλία Αθήνας ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων κάλεσε σε συμβολική διαμαρτυρία έξω από το Υπουργείο Ανάπτυξης. Έχουν προηγηθεί κινητοποιήσεις τα δύο τελευταία χρόνια και συγκρότηση τοπικών πρωτοβουλιών αντίστασης που ολοένα και πληθαίνουν. Πρόσφατα έγινε η δεύτερη πανελλαδική συνάντηση πρωτοβουλιών ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων και αποφασίστηκε ο συντονισμός και η ανάπτυξη κοινών δράσεων.
Ωστόσο η αντίσταση και η κινηματική δράση μέχρι σήμερα δεν είναι αντίστοιχη με την τεράστια απειλή που διαγράφεται από την παραχώρηση του 1/3 της ελληνικής επικράτειας σε μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες για 32 χρόνια με δικαίωμα παράτασης για άλλα 10. Οι πετρελαϊκές εταιρείες που μετέχουν, είναι μεγάλοι παίκτες με παρουσία σε δεκάδες χώρες και πλούσιο ιστορικό σε περιβαλλοντικά εγκλήματα, παραβιάσεις δικαιωμάτων και φοροαποφυγή. Πρόκειται για τη γαλλική Total, την αμερικάνικη ExxonMobil, την ισπανική Repsol. Επίσης τις Ελληνικά Πετρέλαια, Energean Oil & Gas (Πρίνος). Αρχικά και τη ιταλική Edison που στη συνέχεια το χαρτοφυλάκιο της στην Ελλάδα αποκτήθηκε από την Energean.
Ήδη σε κοινοπραξίες των εταιρειών αυτών έχουν παραχωρηθεί το Ιόνιο, η Ήπειρος, η Αιτωλοακαρνανία, η ΒΔ Πελοπόνησσος, οι περιοχές Δυτικά και νoτιοδυτικά της Κρήτης.

Oι επόμενες αφορούν την θαλάσσια περιοχή νότια και νοτιοανατολικά της Κρήτης όλο και πιο κοντά στην αντιπαράθεση με την Τουρκία και την εμπλοκή σε επικίνδυνους ανταγωνισμούς.
Και μπορεί για τη χώρα να μην προορίζεται ούτε ένα λίτρο πετρελαίου, όμως οι δαπάνες για επιπλέον πανάκριβους εξοπλισμούς έχουν ήδη ξεκινήσει. Ταυτόχρονα προωθείται ως εθνικός στόχος η διέλευση διακρατικών αγωγών μεταφοράς υδρογονανθράκων -κυρίως, φυσικού αερίου- (TAP, IGB, IGI, EastMed, South Stream κλπ.) και καλωδίων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Ευρασιατικός διασυνδετήριος αγωγός), για την τροφοδοσία των ισχυρών βιομηχανικών χωρών της Ευρώπης, ενώ παράλληλα πολλαπλασιάζονται με φρενήρη ρυθμό, οι πάσης φύσεως εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας, επιδοτούμενες αδρά από τη δοκιμαζόμενη ελληνική κοινωνία. Σε μια περίοδο που το παγκόσμιο πολιτικό προσωπικό -περιλαμβανομένου και του ελληνικού- χύνει κροκοδείλια δάκρυα για την κλιματική αλλαγή και την καταστροφή του περιβάλλοντος, αυτή η ευαίσθητη οικολογικά και γεωπολιτικά γωνία της γης, είναι έτοιμη να αναφλεγεί κυριολεκτικά και μεταφορικά.
Τα επόμενα χρόνια το περιβάλλον, η φυσιογνωμία, το παραγωγικό μοντέλο και ενδεχομένως η δημοκρατία, τα δικαιώματα, η ειρήνη και η ασφάλεια στην περιοχή θα έχουν υποστεί μια μεγάλη και μη αντιστρεπτή μεταβολή. Και όμως: για αυτή την τεράστια αλλαγή που προετοιμάζεται από τις αρχές του 2000, η ελληνική κοινωνία κρατήθηκε στο απόλυτο σκοτάδι. Οι μόνες αναφορές είναι η προπαγάνδα των κρατικών δομών και των εταιρειών. Μια προπαγάνδα απροκάλυπτη που κάνει το άσπρο- μαύρο και εμφανίζει ως πλεονεκτήματα όλες τις αρνητικές επιπτώσεις. Η ομηρεία στους σχεδιασμούς των πετρελαϊκών και τα χρηματιστηριακά τους παιχνίδια βαφτίζεται ενεργειακή αυτάρκεια της χώρας, η ένταση των γεωπολιτικών ανταγωνισμών και οι κίνδυνοι συγκρούσεων βαφτίζεται προοπτική ειρήνης και σταθερότητας, η εξάρτηση από μια και μόνο οικονομική δραστηριότητα και η προοπτική ανεργίας στους υπόλοιπους κλάδους που βλάπτονται όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή, η αλιεία, βαφτίζεται ανάπτυξη, τα αβέβαια όσο και λιγοστά έσοδα που προβλέπονται για το δημόσιο βαφτίζονται πακτωλός.
Για την αξία αυτών των προβλέψεων, αξίζει να σημειωθεί ότι μετά από τόσες δεκαετίες λειτουργίας, η εξόρυξη του Πρίνου, θα δώσει για πρώτη φορά κάποια έσοδα στο ελληνικό δημόσιο. Κατά σύμπτωση, η στιγμή συμπίπτει με την ώρα που εξελίσσονται οι παραχωρήσεις και κλιμακώνονται οι αντιδράσεις.
Τα προνόμια που παραχωρούνται στις πετρελαϊκές μαζί με την γη και τη θάλασσα είναι πρωτοφανή. Τα έσοδα που προβλέπονται για το δημόσιο είναι ελάχιστα, ο φόρος είναι στην κατώτατη κλίμακα φορολόγησης (αν υποθέσουμε ότι θα δηλωθούν κέρδη), τα μισθώματα συνδέονται με τις δαπάνες των εταιρειών. Η περιβαλλοντική παρακολούθηση και ο έλεγχος θα γίνονται από… τις ίδιες τις εταιρείες. Οι εταιρείες δεν έχουν καμία υποχρέωση να απασχολούν τοπικό δυναμικό ή να προμηθεύονται αγαθά και υπηρεσίες από την εγχώρια αγορά. Επίσης δεν έχουν και καμία υποχρέωση να πωλούν στο δημόσιο πετρέλαιο εκτός από την περίπτωση πολέμου. Αντίθετα μπορούν να επιδοτούνται με βάση το νέο αναπτυξιακό νομοσχέδιο και φυσικά να «προικίζονται» με δημόσιες υποδομές που θα γίνουν για την εξυπηρέτησή τους.
Μόνη ελπίδα για να ανακοπούν αυτοί οι σχεδιασμοί είναι η αφύπνιση της ελληνικής κοινωνίας. Και η προσπάθεια όλων όσων αντιλαμβανόμαστε ότι το αφήγημα της ανάπτυξης μέσω των εξορύξεων είναι στην πραγματικότητα ένα εισιτήριο για την κόλαση χωρίς επιστροφή, είναι περισσότερο από ποτέ, κρίσιμη και αναγκαία.

 

αααα

Leave a comment »

Από COP σε COP, ο κατακλυσμός πλησιάζει (του Daniel Tanuro)

Από COP σε COP,
ο κατακλυσμός πλησιάζει
του Daniel Tanuro

 

ecology-and-the-environment

Η 25η Διάσκεψη των συμβαλλομένων μερών της Σύμβασης πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές αλλαγές (COP25) θα αρχίσει σε μερικές μέρες στη Μαδρίτη. Αυτή η συνάντηση κορυφής έπρεπε αρχικά να γίνει στο Σαντιάγο αλλά ο χιλιανός πρόεδρος προτίμησε να την ακυρώσει. Οι COP συγκεντρώνουν συνήθως 10.000 ανθρώπους: Έπρεπε να αποφύγει να γίνουν μάρτυρες της άγριας αστυνομικής καταστολής του ξεσηκωμού ενάντια στην υπερ-φιλελεύθερη πολιτική της κυβέρνησης Πινιέρα.

Υπενθυμίζουμε ότι η Σύμβαση πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών υιοθετήθηκε στη συνάντηση κορυφής της Γης στο Ρίο, το 1992. Αυτή ορίζει ως στόχο των Κρατών να εμποδίσουν “μια επικίνδυνη ανθρωπική διατάραξη” του κλίματος της Γης. Η παρακολούθηση αυτής της δέσμευσης υποτίθεται ότι εξασφαλίζεται από τις Διασκέψεις των συμβαλλομένων μερών (COP), που συναντιούνται κάθε χρόνο από το 1995. Κατά συνέπεια, αυτή της Μαδρίτης θα είναι η πέμπτη.

Ένας απολογισμός αρνητικός από το Α μέχρι το Ω

Daniel TanuroΟ απολογισμός αυτής της διαδικασίας είναι αρνητικός από το Α μέχρι το Ω. Από την COP1 έως την COP24, οι κυβερνήσεις βάλθηκαν να βρούν μέσα για να μην μειώσουν τις εκπομπές τους, ή να τις κάνουν να μειωθούν από άλλους, ή να κάνουν σαν να τις μειώνουν μετακομίζοντάς τες, ή να αποκτήσουν νέες αγορές ως αντιστάθμισμα της δέσμευσής τους να τις μειώσουν με ομοιοπαθητικές δόσεις, ή να κάνουν να υιοθετηθεί η παράλογη ιδέα ότι το να μην κόβεις ένα δέντρο ισοδυναμεί με το γεγονός ότι δεν καίς ορυκτά καύσιμα.

Το αποτέλεσμα αυτών των μεγαλοστομιών είναι ότι οι ετήσιες εκπομπές του κύριου αερίου του θερμοκηπίου, του CO2, είναι πάνω από 60% μεγαλύτερες από το επίπεδo του 1990 και αυξάνονται σήμερα ακόμα πιο γρήγορα από όσο στον εικοστό αιώνα. Η συνέπεια είναι ότι η ατμοσφαιρική συγκέντρωση CO2, που ήταν 350 ppm (1) το 1990, είναι τώρα 415 ppm. Αυτό το επίπεδο δεν έχει προηγούμενο από το Πλειόκαινο, πριν από 1,8 εκατομμύρια χρόνια. Εκείνη την εποχή, η στάθμη των ωκεανών ήταν 20 με 30 μέτρα ψηλότερα από σήμερα…

Έγκλημα κατά της ανθρωπότητας και της φύσης

Το κείμενο που υιοθετήθηκε στο Ρίο δεν όριζε το επίπεδο της “επικίνδυνης ανθρωπικής διατάραξης”. Αυτό το κενό μείζονος σημασίας ήταν αποτέλεσμα των πιέσεων των πολυεθνικών του πετρελαίου, του άνθρακα και του φυσικού αερίου, καθώς και των πολυάριθμων τομέων της καπιταλιστικής οικονομίας που εξαρτώνται άμεσα από αυτές τις ορυκτές πηγές ενέργειας (αυτοκίνητα, πετροχημεία, ναυπηγικές και αεροναυτικές κατασκευές, κλπ.), Υποστηριζόμενες πιστά από τα Κράτη που είναι στην υπηρεσία τους, οι μεγάλες εταιρίες του πετρελαίου και του άνθρακα έδωσαν επιπλέον εκατομμύρια δολλάρια σε ψευτο-επιστήμονες επιφορτισμένους να διαδώσουν στο κοινό χονδροειδή κλιματο-αρνητικά ψεύδη.

Από το 1992 και πέρα, έκαναν τα πάντα, χωρίς τον παραμικρό ενδοιασμό, για να εκμεταλλευθούν τα ορυκτά αποθέματα όσο γίνεται πιο μακρόχρονα και για να αποφύγουν έτσι την έκρηξη μιας “φούσκας άνθρακα”. Οι υπεύθυνοι αυτών των ελιγμών και οι πολιτικοί συνένοχοί τους θα έπρεπε να καθίσουν στο σκαμνί και να καταδικαστούν για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και κατά της φύσης.

Μάξιμουμ 2°C ή 1,5°C;

Χρειάστηκε να φτάσουμε στην COP21, ένα τέταρτο αιώνα μετά το Ρίο, για να ληφθεί μια απόφαση που αφορούσε το επίπεδο υπερθέρμανσης που δεν έπρεπε να ξεπεραστεί. Η συμφωνία που υιοθετήθηκε στη γαλλική πρωτεύουσα ορίζει πράγματι ότι η κλιματική πολιτική έχει ως στόχο να “διατηρήσει την άνοδο της θερμοκρασίας αρκετά κάτω από τους 2°C συνεχίζοντας ταυτόχρονα τις προσπάθειες για να μην ξεπεράσει τους 1,5°C ”. Όμως, αυτό το ασαφές κείμενο (ποιος είναι ο στόχος: 2°C ή 1,5°C 😉 δεν αναφέρει κανένα μέσο δράσης και δεν προβλέπει καμιά κύρωση ενάντια στις χώρες που δεν κάνουν ό,τι τους αναλογεί σε αυτή την προσπάθεια. Και ούτε καν αναφέρει τα ορυκτά καύσιμα, που είναι ωστόσο η κύρια αιτία της αύξησης του φαινομένου του θερμοκηπίου!

Η ειδική εισήγηση της Διακυβερνητικής Ομάδας Εμπειρογνωμόνων για την Εξέλιξη του Κλίματος (GIEC) που βγήκε τον Οκτώβρη του 2018 δεν αφήνει καμιά αμφιβολία (2): Αντίθετα με αυτά που τα μεγάλα ΜΜΕ και οι πολιτικοί μας επαναλαμβάνουν μονότονα εδώ και πάνω από είκοσι χρόνια, μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 2°C θα ήταν πολύ πιο επικίνδυνη για τα ανθρώπινα και τα μη-ανθρώπινα όντα. Ένα παράδειγμα ανάμεσα σε άλλα: Το παγετωνικό κάλυμμα της Γροιλανδίας περιέχει μια ποσότητα πάγου αρκετή για να κάνει να ανέβει η στάθμη των θαλασσών κατά 7 μέτρα. Όμως, οι ειδικοί εκτιμούν ότι το σημείο χωρίς επιστροφή της αποσάθρωσής του βρίσκεται κάπου μεταξύ 1,5°C και 2°C της υπερθέρμανσης…

Το φάσμα του “πλανήτη κλίβανου”

Δεν υπάρχει κανένας καταψύκτης για να βάλουμε μέσα του τον πλανήτη για να τον καταψύξουμε. Με άλλα λόγια, από τη στιγμή που θα ξεκινήσει, η αποσάθρωση της Γροιλανδίας (ή οποιασδήποτε άλλου παγετωνικού καλύμματος) θα είναι αδύνατο να σταματήσει πριν φτάσει σε μια νέα ενεργητική ισορροπία του συστήματος Γη. Στο μεσοδιάστημα, αυτή η αποσάθρωση κινδυνεύει να προκαλέσει μια αλυσίδα “θετικών αναδράσεων” (3): Μετατροπή της Αμαζονίας σε σαβάνα, αποσάθρωση των γιγάντιων παγετώνων της Ανταρκτικής (4), ανεπίστρεπτο λιώσιμο του περμαφρόστ… Ένα γιγάντιο κλιματικό ντόμινο θα μπορούσε να καταλήξει γρήγορα σε μια αύξηση 4 έως 5°C της μέσης θερμοκρασίας της επιφάνειας της Γης.

Οι ειδικοί φοβούνται ότι αυτή η ανεξέλεγκτη υπερθέρμανση σπρώχνει τον πλανήτη έξω από το σχετικά σταθερό καθεστώς μέσα στο οποίο ταλαντεύεται εδώ και 1,5 εκατομμύρια χρόνια (εναλλαγή παγετωνικών και μεσοπαγετωνικών περιόδων). Η Γη θα έμπαινε τότε σε ένα νέο καθεστώς, ανάλογο με εκείνο του Πλειόκαινου: Στον “πλανήτη κλίβανο”. Είναι αδύνατο να φανταστούμε πώς θα είναι μια τέτοια ανατροπή αλλά ένα πράγμα είναι εντελώς βέβαιο: Αν το είδος μας επιβιώσει, αυτό δεν θα συμβεί με ένα πληθυσμό επτά ή οκτώ δισεκατομμυρίων ανθρώπων, και οι φτωχοί θα είναι σίγουρα τα κύρια θύματα του κατακλυσμού – η κύρια “μεταβλητή της προσαρμογής” (γνωστή η επωδός)…Η αποτρόπαια απάνθρωπη πολιτική απέναντι στους μετανάστες και μετανάστριες επιτρέπει στο καθένα και στην καθεμία να φανταστεί το περίγραμμα αυτής της βαρβαρότητας που έρχεται.

Είναι ακόμα δυνατό να μείνουμε κάτω από τους 1,5°C;

Η υπερθέρμανση είναι τώρα περίπου 1,1°C σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή. Με τον τωρινό ρυθμό των εκπομπών, το όριο του 1,5 °C θα ξεπεραστεί γύρω στο 2040. Τα πάντα πρέπει να γίνουν για να μην συμβεί αυτό. Όμως, είναι ακόμα δυνατό; Δυστυχώς, δεν είμαστε βέβαιοι για αυτό. Και μάλιστα, καθόλου βέβαιοι!

Η έκθεση 1,5 °C του CIEG προτείνει τέσσερα ενδεικτικά σενάρια της σταθεροποίησης κάτω από το όριο επικινδυνότητας (με μόνο μια στις δυο πιθανότητα επιτυχίας!) (5). Τρία από αυτά τα τέσσερα σενάρια είναι για απόρριψη. Πράγματι, είναι βασισμένα στην τρελή ιδέα ενός “προσωρινού ξεπεράσματος” του 1,5°C που ακολουθείται από μια κατοπινή ψύξη που θα επιτευχθεί χάρη στην εφαρμογή κάποιων τεχνολογιών.

Αποκαλούμενες τεχνολογίες “με αρνητικές εκπομπές”, αυτές οι τεχνολογίες υποτίθεται ότι αφαιρούν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα. Όμως, ακόμα και αν υποθέσουμε ότι λειτουργούν (και σε επαρκή κλίμακα!) (6), και ακόμα και αν υποθέσουμε ότι το διοξείδιο του άνθρακα που αφαιρείται από την ατμόσφαιρα μπορεί να αποθηκευθεί σε ασφαλή μέρη, από όπου δεν θα διαφύγει, η κατάσταση είναι τόσο επισφαλής ώστε είναι πραγματικός ο κίνδυνος να δούμε το “προσωρινό ξεπέρασμα” να προκαλεί ανεπανόρθωτα ατυχήματα. Όπως για παράδειγμα, την αρχή αποσάθρωσης του παγετωνικού καλύμματος που προκαλεί την πτώση των ντόμινων που θα οδηγούσε στον “πλανήτη κλίβανο”!

Το τέταρτο σενάριο θα επέτρεπε να μείνουμε κάτω από το 1,5°C χωρίς “προσωρινό ξεπέρασμα”, άρα χωρίς “τεχνολογίες με αρνητικές εκπομπές”. Συνεπάγεται μια δρακόντια μείωση των καθαρών παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα: -58% από σήμερα μέχρι το2030, αρνητικές εκπομπές μεταξύ 2050 και 2100 (7). Αυτό το σενάριο δεν μπορεί να γίνει δεκτό στη σημερινή του κατάσταση, επειδή συνεπάγεται (όπως και τα άλλα) την ισχυρή ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας (+50% το 2030, + 150% το 2050, δηλαδή περίπου 200 πρόσθετα πυρηνικά εργοστάσια, πράγμα που σημαίνει σημαντική αύξηση του κινδύνου πυρηνικής σύρραξης). Μπορούμε ωστόσο να συμπεράνουμε ότι η απαιτούμενη μείωση των εκπομπών δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς μεγάλη μείωση της παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας (της τάξης του 20% το 2030 και του 40% το 2050, ή και ακόμα περισσότερο) και ότι αυτή η μείωση είναι με τη σειρά της απρόσιτη χωρίς την σημαντική μείωση της παραγωγής και των μεταφορών (8).

Κατεπείγουσα ανάγκη ενός κατεπείγοντος σχεδίου

Είναι πολύ αργά για να αποφύγουμε την καταστροφή: Μεγαλώνει γύρω μας. Το βεβαιώνουν τα όλο και πιο έντονα κύματα της ζέστης, οι όλο και πιο βίαιοι κυκλώνες και τυφώνες, το επιταχυνόμενο λιώσιμο των παγετώνων της Γροιλανδίας και της Ανταρκτικής, η ταχύτερη από όσο προβλεπόταν άνοδος της στάθμης των ωκεανών, οι πιο βίαιες καταιγίδες και βροχές, η διαταραχή των μουσώνων, οι φονικές πυρκαγιές δασών και πολυάριθμα άλλα φαινόμενα που αναφέρουν τα ΜΜΕ. Για να μην μιλήσουμε για την ταχύτερη καταστροφή της βιοποικιλότητας (που προκαλείται εν μέρει από την κλιματική αλλαγή) και χωρίς να ξεχνάμε τις άλλες όψεις της “οικολογικής κρίσης” (ειδικά τη μόλυνση από συνθετικά χημικά προϊόντα και από ραδιενεργά νουκλεοτίδια).

Ο πιο στοιχειώδης κοινός νους -ή μάλλον το ένστικτο επιβίωσης!- θα επέβαλε να επεξεργαστούμε το ταχύτερο δυνατό και με την πιο πλατιά δημοκρατία ένα παγκόσμιο κατεπείγον σχέδιο για να σώσουμε το κλίμα και τη βιοποικιλότητα με κοινωνική και κλιματική δικαιοσύνη, άρα μειώνοντας ριζικά τις σκανδαλώδεις κοινωνικές αδικίες που έχει δημιουργήσει ο νεοφιλελευθερισμός. Αυτό το σχέδιο θα έπρεπε να κοινωνικοποιήσει τους ενεργειακούς και χρηματοπιστωτικούς τομείς (χωρίς αποζημιώσεις και εξαγορές) επειδή αυτό είναι το μόνο μέσο για να ξεκλειδώσουμε το κλιματικό μέλλον. Θα έπρεπε να καταργήσει όλες τις άχρηστες και επιβλαβείς παραγωγές (των όπλων, για παράδειγμα!) και όλες τις άχρηστες μεταφορές, επειδή αυτό είναι το πιο απλό μέσο για να μειώσουμε δραστικά και πολύ γρήγορα τις εκπομπές. Με αυτό το τρόπο θα προέκυπτε ένα περιθώριο ελιγμών για να επενδύσουμε στην ενεργειακή αποτελεσματικότητα (ειδικά στην ανακαίνιση/μόνωση των κτιρίων) και για να οικοδομήσουμε ένα νέο ενεργειακό σύστημα βασισμένο 100% στις ανανεώσιμες πηγές.

Να αλλάξουμε πρότυπο: φροντίδα αντί παραγωγής, πραγματικές ανάγκες αντί κέρδους

Στο πλαίσιο του σχεδίου, η αγροτική οικονομία, η βιομηχανία του κρέατος, η βιομηχανική αλιεία και η βιομηχανική δασοκομία θα έπρεπε να αντικατασταθούν αντίστοιχα από την αγροοικολογία, τη μικρή αλιεία, την κτηνοτροφία σε λιβάδια και μια οικολογική δασοκομία. Αυτές οι βαθιές μεταλλάξεις, που εγγράφονται σε μια προοπτική διατροφικής και ενεργειακής ανεξαρτησίας, θα επέτρεπαν τόσο να μειωθούν ουσιαστικά οι εκπομπές, όσο και να προστατευθεί η βιοποικιλότητα, να βελτιωθεί η υγεία και να δημιουργηθούν εκατοντάδες εκατομμύρια χρήσιμες και γεμάτες νόημα θέσεις απασχόλησης.

Το σχέδιο συνιστά μια πλήρη αλλαγή προτύπου. Το κέρδος πρέπει να πάει στην άκρη μπροστά στις πραγματικές ανάγκες, ο παραγωγισμός πρέπει να αφήσει τη θέση του στη φροντίδα που προσφέρεται στα ανθρώπινα και μη ανθρώπινα όντα. Το ζητούμενο είναι να διορθώσουμε τις ζημιές του καπιταλισμού, της αποικιοκρατίας και της πατριαρχίας. Αυτό σημαίνει να δώσουμε στον παγκόσμιο Νότο τα μέσα μιας ανάπτυξης χωρίς άνθρακα, να προσφέρουμε σε όλους τους ανθρώπους μια κοινωνική ασφάλιση αντάξια του ονόματός της, να εξασφαλίσουμε στις γυναίκες την ισότητα δικαιωμάτων καθώς και τον έλεγχο της γονιμότητάς τους, και να επεκτείνουμε πάρα πολύ τον δημόσιο, παραδημόσιο και μη αγοραίο τομέα. Η πλήρης απασχόληση, εξασφαλισμένη από τη δημιουργία νέων δραστηριοτήτων και την πολύ δραστική μείωση του χρόνου εργασίας σε 15 ώρες την εβδομάδα (χωρίς απώλεια μισθού και με μείωση των ρυθμών εργασίας) (9), θα γινόταν μια διεκδίκηση οικολογική και συνάμα κοινωνική. Το μοίρασμα της αναγκαίας εργασίας είναι εξάλλου απαραίτητο έτσι ώστε όλοι και όλες να μπορούν να μετέχουν δημοκρατικά στη σύλληψη και στη πραγμάτωση του σχεδίου, όπως και στα οικιακά καθήκοντα.

Δεν υπάρχει διέξοδος από τη συστημική κρίση έξω από μια αντικαπιταλιστική εναλλακτική λύση. Για να σταματήσουμε την καταστροφή και να εμποδίσουμε τον κατακλυσμό, πρέπει απαραιτήτως να παράγουμε λιγότερο (να παράγουμε για τις πραγματικές ανάγκες), να μεταφέρουμε λιγότερο (το μεγαλύτερο μέρος των μεταφορών στοχεύει στη μεγέθυνση του κέρδους των πολυεθνικών) και να μοιραζόμαστε περισσότερο (κατά προτεραιότητα, να μοιραζόμαστε τα πλούτη και να κατανέμουμε την αναγκαία εργασία). Αυτή η οικοσοσιαλιστική προοπτική είναι απαραίτητη για να βγούμε από την πολιτισμική κρίση που έχει προκαλέσει το κεφάλαιο, επειδή δεν είναι δυνατό να υπάρξει ελευθερία στο απατηλό κυνήγι μιας κατανάλωσης χωρίς όρια, βασισμένης πάνω στην χωρίς όρια εκμετάλλευση της Γης και των ανθρώπων. Ο καταναλωτισμός δεν είναι παρά η άθλια ανταμοιβή μιας άθλιας ύπαρξης.

Να μην περιμένουμε τίποτα από τις COP

Είναι ευνόητο ότι αυτή η εναλλακτική δεν μπορεί να βγει από τις COP. Πράγματι, στο πλαίσιο αυτών των συναντήσεων κορυφής, οι κυβερνήσεις προσπαθούν -στην καλύτερη περίπτωση!- να λύσουν τον τετραγωνισμό του κύκλου: Να αποφύγουν τον κατακλυσμό ενώ ταυτόχρονα εξασφαλίζουν τη συνέχιση της συσσώρευσης κεφαλαίου και τη διατήρηση του νεοφιλελεύθερου καθεστώτος (με άλλα λόγια, του απαραίτητου καθεστώτος για τη συσσώρευση μέσα σε ένα πλαίσιο πτώσης του ποσοστού κέρδους και γενικευμένης υπερπαραγωγής). Να γιατί, σε πείσμα των πρωτοκόλλων, των φόρων άνθρακα, των ποσοστώσεων ανταλλάξιμων εκπομπών, της “καθαρής ανάπτυξης”, της “κλιματικής χρηματοπιστωτικής οικονομίας”, των ετήσιων COP και όλου αυτού του μπλα μπλα, η καπιταλιστική συσσώρευση, σαν να ήταν αυτόματο, συνεχίζει αδιατάρακτα να σπρώχνει την ανθρωπότητα προς τον “πλανήτη κλίβανο”.

Πάνω από ένα τέταρτο αιώνα μετά το Ρίο, από COP σε COP, ο κατακλυσμός πλησιάζει. Η COP25 δεν θα αναστρέψει αυτή τη τάση. Ένα από τα κύρια σημεία προς συζήτηση θα αφορά το νέο “αγοραίο μηχανισμό” που προβλέπεται στη σύμβαση του Παρισιού (άρθρο 6). Αυτός ο μηχανισμός θα έπρεπε να περιλάβει και να επεκτείνει τα μέσα -σε πολύ μεγάλο βαθμό απατηλά- της “αντιστάθμισης άνθρακα” που εφαρμόστηκαν από το πρωτόκολλο του Κυότο και δώθε (“Μηχανισμός καθαρής ανάπτυξης” και “Από κοινού εφαρμογή”, στα οποία προστίθενται τα προγράμματα REDD και REDD+). Οι ημιτελείς συζητήσεις για τη συγκεκριμενοποίηση του άρθρου 6 του Παρισιού, στην COP24 (Κατοβίτσε), έδειξαν ότι η διακύβευση είναι πάντα η ίδια: Να ακυρώσουν με το ένα χέρι, στη πράξη, τις δεσμεύσεις αρχής που έχουν υπογράψει με το άλλο.

Η αποτυχία του πράσινου καπιταλισμού, το αδιέξοδο ενός συστήματος

Τα ΜΜΕ χαιρέτησαν την επιτυχία της COP21. Στη πραγματικότητα, οι κυβερνήσεις απέτυχαν πάνω στο ζήτημα-κλειδί, εκείνο που τοποθετεί την απάντηση στη κλιματική πρόκληση μέσα στο πλαίσιο της αγοράς: Τον ορισμό μιας παγκόσμιας τιμής του άνθρακα. Αυτή η αποτυχία δεν θα είναι εύκολο να διορθωθεί. Τέσσερα χρόνια μετά το Παρίσι, ένα δημοσίευμα του ΔΝΤ είναι ενδεικτικό του αδιεξόδου. Οι συγγραφείς του γράφουν ότι η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να προκαλέσει “στην ακραία της περίπτωση, την ανθρώπινη εξαφάνιση”. Δυστυχώς, συνεχίζουν, “η σημαντική απόκλιση μεταξύ των ιδιωτικών και των κοινωνικών αποδόσεων των επενδύσεων με χαμηλές εκπομπές άνθρακα θα συνεχιστεί πιθανώς στο μέλλον, καθώς οι μελλοντικοί τρόποι φορολόγησης και τιμολόγησης του άνθρακα είναι πολύ αβέβαιοι, ειδικά για λόγους πολιτικής οικονομίας (sic). Αυτό σημαίνει ότι όχι μόνο λείπει μια αγορά για τη σημερινή κλιματική άμβλυνση επειδή οι εκπομπές άνθρακα δεν έχουν τιμολογηθεί, αλλά και ότι λείπουν και οι αγορές για τη μελλοντική άμβλυνση, πράγμα που είναι σημαντικό για την απόδοση των ιδιωτικών επενδύσεων στις τεχνολογίες, υποδομές και κεφάλαια μετριασμού του κλίματος” (10).

Μετάφραση αυτών των τεχνοκρατικών αλαμπουρνέζικων: Θα έπρεπε να δράσουμε για να αποφύγουμε την εξαφάνιση της ανθρωπότητας αλλά αυτό δεν είναι επικερδές. Η απόκλιση της απόδοσης ανάμεσα στην επιβίωση του 99% και στα κέρδη του 1% “θα συνεχιστεί πιθανώς” επειδή δεν υπάρχει παγκόσμια εξουσία ικανή να επιβάλλει μια τιμή του άνθρακα που θα έβαζε όλους τους καπιταλιστές να ανταγωνιστούν επί ίσοις όροις στο κυνήγι του κέρδους. Και κατά συνέπεια, δεν κάνουμε τίποτα. Δεν μπορούμε να φανταστούμε καλύτερη αποτύπωση του γεγονότος ότι ο καπιταλισμός δεν έχει πια να προσφέρει παρά την καταστροφή και το θάνατο.

Η ανικανότητα των κυβερνήσεων απέναντι στην οικολογική και ειδικότερα την κλιματική κρίση, δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας μυστηριώδους μοίρας, ή της διαστροφής της ανθρώπινης φύσης, αλλά το αποτέλεσμα πέντε δομικών παραγόντων: ο παραγωγισμός που είναι σύμφυτος στον καπιταλισμό, εμποδίζει να παράγεις λιγότερο. Το νεοφιλελεύθερο καθεστώς συσσώρευσης εμποδίζει να συλλάβεις ένα δημόσιο σχέδιο. Η αντίφαση ανάμεσα στη διεθνοποίηση του κεφαλαίου και στον εθνικό χαρακτήρα των Κρατών εμποδίζει να συλλάβεις την πρόκληση σε παγκόσμια κλίμακα. Η κρίση ιμπεριαλιστικής ηγεσίας εμποδίζει να εξασφαλιστεί έστω και ελάχιστη τάξη στην καπιταλιστική αταξία (αυτός ο παράγοντας επιδεινώνεται επιπλέον από τον κλιματο-αρνητισμό του Ντόναλντ Τραμπ). Τέλος, η κρίση της αστικής δημοκρατίας που βασίζεται στην εκλογικίστικη δημαγωγία εμποδίζει να κοιτάζεις πιο μακριά από ένα διάστημα τριών ετών. Όλα αυτά είναι προϊόν του καπιταλιστικού συστήματος στη τελική του φάση που, όπως έλεγε ο Μαρξ, “εξαντλεί τις δυο μοναδικές πηγές κάθε πλούτου: τη Γη και την εργάτρια/τον εργάτη”.

Τέλος του κόσμου, τέλος του μήνα, ίδια μάχη οικοσοσιαλιστική

Είναι παράλογο να πιστέψουμε ότι μια κοινωνία βασισμένη στην εκμετάλλευση της εργασίας, στο ρατσισμό, στην πατριαρχία, στην ομοφοβία, στην αποικιακή αλαζονεία, στη βία, στη κατάχρηση εξουσίας και στο βάθεμα των ανισοτήτων θα μπορούσε να διατηρεί σχέσεις σεβασμού, φροντίδας, συνεργασίας, ειρήνης και σωφροσύνης με την (υπόλοιπη) φύση. Πώς να πιστέψουμε ότι θα είμαστε ικανοί να μην κάνουμε στα άλλα ζωντανά όντα αυτά που ανεχόμαστε να μάς κάνουν; Πώς να φανταστούμε ότι ένα σύστημα που εκμεταλλεύεται καθημερινά τη δύναμη εργασίας θα μπορούσε να παραιτηθεί από το να λεηλατεί άλλες πλουτοπαραγωγικές πηγές; Πώς να υποθέσουμε ότι μια κοινωνία θα μπορούσε να σεβαστεί τις “υπηρεσίες” που της προσφέρει η φύση όταν αυτή περιφρονεί τις υπηρεσίες που πραγματοποιεί δωρεάν η μισή ανθρωπότητα, οι γυναίκες, στο πλαίσιο της κοινωνικής αναπαραγωγής;

Δεν θα αλλάξουμε ολοκληρωτικά τις σχέσεις μεταξύ της ανθρωπότητας και της φύσης αν δεν αλλάξουμε ολοκληρωτικά τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων. Να φροντίζουμε τους εαυτούς μας με τρόπο αντάξιο της ανθρωπιάς μας είναι η απολύτως αναγκαία προϋπόθεση για να φροντίζουμε αυτό στο οποίο ανήκουμε.

“Τέλος του κόσμου, τέλος του μήνα: ίδιος εχθρός, ίδια μάχη”: Αυτό το σύνθημα, που ακούστηκε στις συγκεντρώσεις που είδαν τη σύγκλιση των Κίτρινων Γιλέκων και των διαδηλωτών/τριών για το κλίμα, στη Γαλλία, εκφράζει την ουσία του ζητήματος: Οι αγώνες ενάντια στις κοινωνικές καταστροφές και οι αγώνες ενάντια στις οικολογικές καταστροφές είναι οι δυο διαστάσεις της ίδιας οικοσοσιαλιστικής μάχης. Η διέξοδος δεν βρίσκεται στις πιέσεις στις COP. Βρίσκεται στη σύγκλιση των αγώνων των εκμεταλλευμένων και των καταπιεσμένων για ένα κόσμο αναγκαίο, εφικτό και επιθυμητό.

25/11/2019

Σημειώσεις

[1] Τα μέρη στο εκατομμύριο (ppm) είναι μια μονάδα συγκέντρωσης. 350 ppm CO2 σημαίνουν ότι, σε ένα εκατομμύρια μόρια, 350 είναι μόρια CO2. Στη διάρκεια των 800.000 ετών που προηγήθηκαν του εικοστού αιώνα, η συγκέντρωση CO2 κυμαινόταν μεταξύ 220 και 280 ppm.

[2] GIEC, ειδική έκθεσηl 1,5°C.

[3] Ονομάζουμε έτσι τις συνέπειες της υπερθέρμανσης που επιταχύνουν την υπερθέρμανση

[4] Οι παγετώνες Thwaites και Totten (αντίστοιχα στη Δυτική και Ανατολική Ανταρκτική), αποσταθεροποιμένοι, περιέχουν αρκετό νερό για να κάνουν να ανέβει η στάθμη των θαλασσών κατά 7,5 μέτρα περίπου.

[5] GIEC, ειδική έκθεση για τους 1,5°C, περίληψη για εκείνους που παίρνουν τις αποφάσεις.

[6] Η πιο ώριμη από τις τεχνολογίες με αρνητικές εκπομπές είναι η βιοενέργεια με σύλληψη και δέσμευση του άνθρακα. Η απόσυρση με αυτό το μέσο του 10% των ετήσιων εκπομπών CO2 θα απαιτούσε να αφιερωθεί περίπου το 20% της αγροτικής επιφάνειας στην καλλιέργεια βιομάζας…

[7] Αν θέλουμε να σεβαστούμε τις “διαφοροποιημένες ευθύνες” Βορρά και Νότου, η παγκόσμια μείωση κατά 58% συνεπάγεται μειώσεις της τάξης του 65% στις “αναπτυγμένες” χώρες.

[8] Για την κατανάλωση ενέργειας, η CIEG αναφέρει τους αριθμούς του -15% το 2030 και -32% το 2050. Αυτοί είναι υποτιμημένοι επειδή έχουν βασιστεί στην υπόθεση μιας μεγάλης αύξησης της πυρηνικής ενέργειας στο “ενεργειακό mix” (+59% το 2030, +150% το 2050 -δηλαδή περίπου 200 πρόσθετοι πυρηνικοί σταθμοί). Αν αποκλείσουμε την πυρηνική ενέργεια (και πρέπει να την αποκλείσουμε!) , η μείωση της παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας θα έπρεπε μάλλον να είναι της τάξης του 20% το 2030 και του 40% το 2050. Όπως και νάχει, μια τέτοια μείωση απαιτεί μια ουσιαστική μείωση της παραγωγής και των μεταφορών.

[9] Με όλα τα άλλα πράγματα να παραμένουν ως έχουν, ο αριθμός των ωρών εργασίας στην απασχόληση που είναι συμβατός με τoν προϋπολογισμό υπολειπόμενου άνθρακα θα ήταν 16 ώρες τη βδομάδα στις χώρες του ΟΟΣΑ (pour un budget carbone 2°C). Philipp Frey, « The ecological limits of wπρο«ύπολογισμόork », Autonomy, April 2019.

[10] IMF WP/19/185, Sept 2019

Μετάφραση: Γιώργος Μητραλιάς

ΠΗΓΗ: http://www.contra-xreos.gr

Leave a comment »

ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ: Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ, ΤΟ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ» ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΑΣΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΤΟΥ ΥΜΗΤΤΟΥ

ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ: Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ, ΤΟ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ» ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΑΣΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΤΟΥ ΥΜΗΤΤΟΥ

Ο Προφήτης Ηλίας από την δεκαετία του ’50 μέχρι πριν λίγα χρόνια ήταν ένα παραδοσιακό ξωκλήσι στον δασικό χώρο του Υμηττού, πάνω από την Ηλιούπολη. Στις αναμνήσεις των παλιότερων κατοίκων, συνδέεται με τα Κούλουμα της Καθαρής Δευτέρας, με τις σχολικές εκδρομές και τα πρώτα ραντεβουδάκια.

Τη δεκαετία του ’80 χτίστηκε αυθαίρετα από την τότε δημοτική αρχή δίπλα στον Προφήτη Ηλία ένα μικρό «αναψυκτήριο», απ’ όπου οι Ηλιουπολίτες μπορούσαν να πίνουν τον καφέ τους αγναντεύοντας την θάλασσα ή τη δύση του ήλιου. Τα χρόνια πέρασαν και η επόμενη δημοτική αρχή θεώρησε σκόπιμο να επεκτείνει (επίσης αυθαίρετα) το αναψυκτήριο και να το εντάξει σε μια «Δημοτική Επιχείρηση», παραχωρώντας την διαχείρισή του σε κάποιους ιδιώτες. Λίγα χρόνια αργότερα, η «Δημοτική Επιχείρηση» έκλεισε και μαζί της έκλεισε και το αναψυκτήριο .

Την τρέχουσα δεκαετία επικρατεί μια νέα κατάσταση:

Στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία γίνονται κάποιες μικροανακαινίσεις και εμφανίζεται ο παππάς Στυλιανός Καρπαθίου. Παράλληλα, αν και υπάρχουν δύο ενοριακές εκκλησίες δεξιά και αριστερά, οι Αγ. Ανάργυροι και η Αγ. Μαύρα (με τους συστεγαζόμενους αγίους), το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία μετατρέπεται σταδιακά σε χώρο γαμήλιων τελετών, βαπτίσεων, ομιλιών και ποικίλων άλλων εκδηλώσεων. Παράλληλα, αυτή η νέα πραγματικότητα δημιουργεί νέες ανάγκες μαζικής πρόσβασης και στάθμευσης αυτοκινήτων, με συνέπεια την δημιουργία ενός παράνομου αυτοσχέδιου πάρκιν στον δασικό χώρο του Υμηττού. Ακόμη,αυτή η νέα κατάσταση, οδηγεί στην κατάργηση της απαγορευτικής μπάρας διέλευσης αυτοκινήτων που υπήρχε στην είσοδο της οδού Μαραθωνομάχων, με ανεξέλεγκτα αποτελέσματα.

Μ’αυτά και μ’αυτά, φτάνουμε στις παραμονές των πρόσφατων δημοτικών εκλογών, όπου ο τότε δήμαρχος Β. Βαλασόπουλος ανακαινίζει το αυθαίρετο πρώην «δημοτικό αναψυκτήριο» και το εγκαινιάζει ως «Περιβαλλοντικό Κέντρο», το οποίο σχεδιάζει να λειτουργήσει σε συνεργασία με την εκκλησία.

Πρόσφατα, από δημοσιογραφικές πληροφορίες έγινε γνωστό ότι στο ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία γίνονται οικοδομικές εργασίες ανασύστασης και επέκτασης. Ουσιαστικά χτίζεται μια καινούργια εκκλησία, ενώ προς το παρόν διατηρείται εσωτερικά και το ξωκλήσι. Μετά τις αντιδράσεις κάποιων πολιτών, το δασαρχείο παρενέβει και επέβαλε διακοπή οικοδομικών εργασιών. Διαπιστώθηκε ότι οι μέχρι τότε εργασίες δεν είχαν καμιά νόμιμη αδειοδότηση, παρ’όλους τος ισχυρισμούς του παππα- Στυλιανού.

Οπότε τίθενται τα ερωτήματα:

Γιατί δεν παρενέβει νωρίτερα το Δασαρχείο;

Γιατί δεν εφάρμοσε στην προκειμένη περίπτωση τον νόμο περί ανέγερσης αυθαιρέτου σε δασικό χώρο;

Γιατί η δημοτική αρχή Ηλιούπολης, οι Δημοτικές παρατάξεις ανέχθηκαν την παρανομία τόσο για τον Προφήτη Ηλία όσο και για το λεγόμενο «Περιβαλλοντικό Κέντρο»;

Η αυθαιρεσία στην περιοχή του Προφήτη Ηλία, αλλά και γενικότερα στον προστατευόμενο δασικό χώρο του Υμηττού δεν μπορεί πλέον να γίνεται ανεκτή.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΥΜΗΤΤΟΥ

27.10.2019

Leave a comment »

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΩΣ Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΕΝΤΕΙΝΕΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Δέσποινα Σπανούδη: Ομιλία στην εκδήλωση, «Καπιταλισμός και κλιματική κρίση», 9/10/2019, Νομική Αθηνών

petrelaiokida-saronikos

 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΩΣ Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΕΝΤΕΙΝΕΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

Δέσποινα Σπανούδη: Ομιλία στην εκδήλωση, «Καπιταλισμός και κλιματική κρίση», 9/10/2019, Νομική Αθηνών

Change the system not the climate είναι ένα αντιπροσωπευτικό σύνθημα των κινητοποιήσεων για την κλιματική αλλαγή, που αποδίδεται στην καταστροφή του περιβάλλοντος με την ακραία ρύπανση, την εξάντληση των φυσικών πόρων, την απώλεια δασών και βιοποικιλότητας, την αποσταθεροποίηση των οικοσυστημάτων. Συνδέεται επίσης με τη συνεχιζόμενη αλματώδη αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας, που το ίδιο το σύστημα επιβάλει αντιμετωπίζοντας την ενέργεια ως χρηματιστηριακό αγαθό. Αξιοποιώντας το γεγονός ότι στις σύγχρονες κοινωνίες το αφήγημα της ανάπτυξης δεν ορίζεται με όρους ευημερίας (που περιλαμβάνει το περιβάλλον, την υγεία, την παιδεία, τον ελεύθερο χρόνο, τον πολιτισμό, τη δημοκρατία, την ισότητα, την κοινωνική συμμετοχή κλπ) αλλά με όρους οικονομικής μεγέθυνσης, συσσώρευσης και αύξησης της κατανάλωσης. Όταν λοιπόν ζητάμε να αλλάξει το σύστημα εννοούμε το σύνολο της λειτουργίας του και όχι κάποια λάθη, αποκλίσεις ή υπερβολές, που θα μπορούσαν να διορθωθούν. Από την άλλη πλευρά, η παραδοχή του κινδύνου της κλιματικής αλλαγής από κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς ακόμη και πετρελαϊκές, κινδυνεύει να την καταστήσει μια ακόμη διακοσμητική έννοια, ένα γράμμα κενό, πλάι στις εκφράσεις «βιώσιμη ανάπτυξη», «ανάπτυξη με προστασία του περιβάλλοντος», «καταπολέμηση της παγκόσμιας φτώχειας» κλπ ή/και άλλοθι για μέτρα, πολιτικές και παρεμβάσεις στην κατεύθυνση της κερδοσκοπίας, όπως το χρηματιστήριο ρύπων.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας στην Ευρώπη που ξεκίνησε από την δεκαετία του 1990. Η κλιματική αλλαγή αποτέλεσε το άλλοθι ώστε να χρησιμοποιηθούν οι ΑΠΕ ως όχημα για τη μετάβαση στην ελεύθερη αγορά. Με την επίκληση της κλιματικής αλλαγής η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ενέργειας, από την μία πλευρά επέβαλε την οικονομική στήριξη και την, με κάθε τρόπο, διευκόλυνση των ΑΠΕ και, από την άλλη, προώθησε να είναι ιδιωτικές επενδύσεις και όχι δημόσιων ή κοινωφελών οργανισμών, αυτοδιοίκησης κλπ.

Το παράδειγμα της Ελλάδας

Στην Ελλάδα η συμμόρφωση με τις κατευθύνσεις για την απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας συντέλεσε σε ένα κερδοσκοπικό αλαλούμ. Με αποτέλεσμα στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής να εκτιναχθεί η εγκατεστημένη ισχύς, που στις δύο τελευταίες δεκαετίες υπερδιπλασιάστηκε. Οι νέες αιτήσεις και αδειοδοτήσεις που συνεχίζονται φτάνουν σε πολλαπλάσια αύξηση. Η απουσία σχεδιασμού και η αντιμετώπιση της ενέργειας ως εμπορευματικού αγαθού, έχουν ως αποτέλεσμα να αυξάνουν οι εκπομπές παρά την εγκατάσταση ολοένα και περισσότερων μονάδων ΑΠΕ. Παράλληλα, τόσο η τεχνολογία που επιλέχθηκε για την εκμετάλλευση των ΑΠΕ όσο και ο τρόπος εφαρμογής, δημιούργησαν νέα προβλήματα. Πρόκειται κυρίως για μεγάλα αιολικά σε κορυφογραμμές, παρθένα μέρη, δάση και ευαίσθητα οικοσυστήματα με τέτοιο τρόπο και σε τέτοια κλίμακα ώστε το συνολικό οικολογικό τους αποτύπωμα να εκτιμάται ότι υπερβαίνει τις όποιες ωφέλειες. Οι τεράστιες ανεμογεννήτριες επεκτείνονται παντού μαζί με νέες λιγνιτικές μονάδες και πεδία εξόρυξης, ένα πλήθος νέων ιδιωτικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο, φράγματα σε μεγάλους ποταμούς αλλά και στα υδατορέμματα, φωτοβολταϊκά σε αγροτικές εκτάσεις.
Τα τελευταία χρόνια προωθείται ως εθνικός στόχος η μετατροπή της χώρας σε ενεργειακό «κόμβο» για τη διέλευση διακρατικών αγωγών μεταφοράς υδρογονανθράκων -κυρίως, φυσικού αερίου- (TAP, IGB, IGI, EastMed, South Stream κλπ.) και καλωδίων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Ευρασιατικός διασυνδετήριος αγωγός), για την τροφοδοσία των ισχυρών βιομηχανικών χωρών της Ευρώπης.
Το τελευταίο success story αφορά την παραχώρηση τουλάχιστον του 1/3 της χερσαίας και θαλάσσιας επικράτειας σε πετρελαϊκές για έρευνες και εξορύξεις υδρογονανθράκων, με διάρκεια ως 42 έτη: 7 χρόνια για έρευνα + 25 (+5, +5 παράταση) για εξόρυξη.

Τι παραχωρείται και σε ποιους

Η Ήπειρος, η Αιτωλοακαρνανία, η Πάτρα και η ΒΔ Πελοπόννησος, όλο το Ιόνιο και οι θάλασσες της Κρήτης, παραδίδονται με συμβάσεις παραχώρησης για έρευνα και εξόρυξη πετρελαίου. Στις 21 Σεπτέμβρη αναρτήθηκε ΣΜΠΕ για νέα παραχώρηση νότια της Κρήτης σε κοντινή απόσταση από τη Γαύδο.
Οι πετρελαϊκές εταιρείες που – με διάφορα κοινοπρακτικά σχήματα – μετέχουν, είναι μεγάλοι παίκτες με παρουσία σε δεκάδες χώρες και πλούσιο ιστορικό σε περιβαλλοντικά εγκλήματα, παραβιάσεις δικαιωμάτων και φοροαποφυγή. Πρόκειται για τη γαλλική Total, την αμερικάνικη ExxonMobil, την ισπανική Repsol. Επίσης, τα Ελληνικά Πετρέλαια, η Energean Oil & Gas (Πρίνος). Αρχικά και η ιταλική Edison που στη συνέχεια το χαρτοφυλάκιο της στην Ελλάδα το απέκτησε η Energean.

Μεθοδεύσεις και Προνόμια

1. Η πρώτη μεθόδευση αφορούσε την απουσία ενημέρωσης τόσο των τοπικών κοινωνιών όσο και της ελληνικής κοινής γνώμης. Ένα θέμα που πρόκειται να αλλάξει ριζικά το παραγωγικό μοντέλο, το περιβάλλον, τη στρατηγική της χώρας, δεν απασχόλησε όλα τα προηγούμενα χρόνια καθόλου το δημόσιο διάλογο.
Για παράδειγμα η Ήπειρος, είναι μια από τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες και ταυτόχρονα η περιβαλλοντικά καθαρότερη και πλέον ανέγγιχτη περιφέρεια της Ένωσης (με δεκάδες περιοχές Natura 2000 και Καταφύγια Άγριας Ζωής, 2 Εθνικούς Δρυμούς, 3 Εθνικά Πάρκα, 1 Περιοχή Ramsar, παραδοσιακούς οικισμούς, ποτάμια κτλ). Δεσμεύεται σε μια μακροχρόνια προοπτική μετατροπής της σε βαριά βιομηχανική, πετρελαιοπαραγωγό περιοχή. Οι τεράστιας σημασίας αυτές αποφάσεις, που προβλέπεται να επηρεάσουν την ζωή, την οικονομία και την εικόνα των περιοχών για ολόκληρες γενεές, αν όχι για πάντα, δεν έτυχαν καμίας ουσιαστικής διαβούλευσης με την τοπική κοινωνία.
2. Οικονομικά προνόμια. Όλες οι συμβάσεις παραχώρησης προβλέπουν ελάχιστα και αμφίβολα οφέλη για το δημόσιο. Πρόκειται για μισθώματα που εξαρτώνται όχι τόσο από τις εκτάσεις που δεσμεύονται αλλά κατά κύριο λόγο από την παραγωγή και τα έξοδα του μισθωτή και για φόρο (επί των κερδών όπως και όποτε υπολογιστούν) μόλις στο 20%, στην κατώτατη δηλαδή κλίμακα της φορολογίας εισοδήματος. Ας σημειωθεί ότι ο Πρίνος μετά από 4 δεκαετίες έχει αποφέρει μηδαμινά έσοδα στο ελληνικό δημόσιο. Καμία δέσμευση και περιορισμός δεν υφίσταται για την πρόσληψη εγχώριου δυναμικού ή για την αγορά υπηρεσιών, υλικών, εξοπλισμού κλπ από την εγχώρια αγορά.
3. Αποκλειστικό δικαίωμα: Οι εταιρείες έχουν την υποχρέωση να πωλούν πετρέλαιο στο δημόσιο μόνο όταν διαγράφεται κίνδυνος πολέμου ή κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
4. Προνόμια στην περιβαλλοντική αδειοδότηση και τον έλεγχο που επί της ουσίας ανατίθεται στις ίδιες τις εταιρείες. Εκπονούνται Στρατηγικές Μελέτες που αφορούν γενικά κείμενα με πανομοιότυπες κατευθύνσεις. Στη φάση των ερευνών εκπονείται ένα «Σχέδιο περιβαλλοντικής δράσης» καθώς οι έρευνες θεωρούνται ότι δεν έχουν σημαντικές επιπτώσεις. Ωστόσο μόνο στο «οικόπεδο» των Ιωαννίνων προβλέπονται 11.500 ερευνητικές γεωτρήσεις και σεισμικές έρευνες με χρήση εκρηκτικών σε συνολικό μήκος 575 χιλιομέτρων ενώ στις υποθαλάσσιες έρευνες υπάρχουν σοβαρές επιπτώσεις στη θαλάσσια ζωή και τον πυθμένα. Στην φάση της εξόρυξης προηγείται ΜΠΕ και Ειδική Οικολογική Μελέτη αν πρόκειται για περιοχή NATURA. H παρακολούθηση και ο έλεγχος της εφαρμογής τους θα γίνεται από τις ίδιες τις εταιρείες που θα συστήσουν δικές τους … μονάδες περιβάλλοντος.
5. Το τελευταίο αναπτυξιακό πολυνομοσχέδιο, προβλέπει τη δυνατότητα υπαγωγής των επενδύσεων σε καθεστώς ενίσχυσης σε κατηγορίες έργων, που μέχρι τώρα δεν επιτρέπονταν, όπως εξορύξεις και υποστηρικτικές δραστηριότητες για την άντληση πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Το “success story” της καταστροφής

Ποιες είναι οι άμεσες επιπτώσεις

1. Το αν θα εντοπιστούν υδρογονάνθρακες, αν τα κοιτάσματα θα είναι σημαντικά και αν τελικά θα εξορυχθούν δεν είναι καθόλου βέβαιο. Ο ίδιος ο πρόεδρος της ΕΔΕΥ (Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων) χαρακτήρισε «μακρινό όνειρο» για την Ελλάδα τις εξορύξεις1 . Τα αποδεδειγμένα κοιτάσματα ή αυτά για τα οποία υπάρχουν ενδείξεις μέχρι σήμερα είναι μικρά. Επιπλέον σε περιοχές όπως ο Δ. Πατραϊκός Κόλπος και στις περιοχές νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης, οι εξορύξεις προβλέπονται σε μεγάλα βάθη. Ο μέσος όρος βάθους νερού σε αυτές τις περιοχές ξεπερνά τα 2.500 μέτρα και σε πολλές περιπτώσεις είναι γύρω στα 3.500 μέτρα. Η τεχνολογία για γεωτρήσεις σε τόσο μεγάλα θαλάσσια βάθη προβλέπεται να είναι διαθέσιμη σε χρονικό ορίζοντα τριετίας οπότε και θα ληφθούν οι αποφάσεις από τις εταιρείες για την πραγματοποίηση ή μη ερευνητικών γεωτρήσεων. Ακόμη όμως και σε μικρότερα βάθη, όπως στο Κατάκολο, όπου θεωρητικά βρίσκεται πλέον στη φάση εξόρυξης, στην ετήσια αναφορά της τον Απρίλη 2019, η εταιρεία δηλώνει πως «H κυβέρνηση ήδη έχει παραχωρήσει άδεια εκμετάλλευσης για 25 έτη, αν και η Energean δεν έχει καμία δέσμευση στην περιοχή». Το Κατάκολο ωστόσο περιλαμβάνεται στο χαρτοφυλάκιο της Energean στο χρηματιστήριο και θα συνεχίσει να αποδίδει, ως τμήμα ενός δυνητικού κύκλου εργασιών. Το μέλλον της περιοχής, για τις επόμενες δεκαετίες, θα καθορίζεται από τη μόνιμη απειλή της εξόρυξης που θα εξαρτηθεί από το πως θα επηρεάσουν τα διεθνή χρηματιστήρια τις αποφάσεις της Energean και από το αν θα καταλήξει στο χαρτοφυλάκιο κάποιας άλλης εταιρείας. Μια από τις συνέπειες της «οικοπεδοποίησης» του 1/3 της επικράτειας της χώρας, με σκοπό την εξόρυξη υδρογονανθράκων είναι η ομηρεία των τοπικών κοινωνιών, από τους ενεργειακούς κολοσσούς, σαν εργαλεία στα χρηματιστηριακά τους παιχνίδια2.
2. Ανεβαίνει το θερμόμετρο στην Ανατολική Μεσόγειο
Οι πετρελαϊκοί κολοσσοί και το λόμπυ τους, ευθύνονται όχι μόνο για την κλιματική απορρύθμιση αλλά τη διαφθορά πολιτικών και κυβερνήσεων και δεκάδες αιματηρούς πολέμους, πρόσφατα και στη Μεσόγειο, τη Λιβύη, τη Συρία, το Ιράκ. Στη χώρα μας, ταυτόχρονα με τις πρώτες προσπάθειες εξόρυξης στην Κύπρο, ξεκίνησε η όξυνση των σχέσεων με την Τουρκία, η αύξηση των εξοπλισμών και η προσπάθεια προσεταιρισμού της έξωθεν προστασίας με αύξηση των εξαρτήσεων και της υποτέλειας.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις στην φάση της εξόρυξης

1. Τα οικονομικά οφέλη τουλάχιστον στο ορατό μέλλον προβλέπονται εξαιρετικά περιορισμένα και σε κάθε περίπτωση δεν θα αποδώσουν παρά ένα ασήμαντο ποσοστό των φορολογικών εσόδων σε σύγκριση με τις δραστηριότητες που απειλούν όπως π.χ. ο τουρισμός που συνεισφέρει περίπου τα 7 από τα 40-45 δις των φορολογικών εσόδων. Σε κάθε περίπτωση δεν θα επαρκούν για τις αυξημένες δαπάνες για την άμυνα, τα δημόσια συνοδευτικά έργα και υποδομές, την αντιμετώπιση έστω και μέρους των επιπτώσεων στην υγεία και το περιβάλλον.
2. Τα κέρδη δικά τους, οι ζημίες σε εμάς Από την άλλη πλευρά, τοξικά αέρια και απόβλητα, ρύπανση των νερών και της θάλασσας, αποψίλωση δασών, αλλοίωση τοπίων, αύξηση της σεισμικότητας, καθιζήσεις, καταστροφή γεωργικής γης είναι οι επιπτώσεις από την «κανονική» λειτουργία των μονάδων εξόρυξης. Σε περίπτωση ατυχημάτων – που έχουν ακόμη μεγαλύτερες πιθανότητες όταν πρόκειται για υποθαλάσσιες γεωτρήσεις, ή όταν αυξάνονται οι θαλάσσιες μεταφορές – οι επιπτώσεις στο περιβάλλον, την υγεία, την αγροτική παραγωγή, την αλιεία και τον τουρισμό θα είναι ανυπολόγιστες. Και θα τις πληρώσουμε εμείς και όχι η Τοtal, η Repsol, η Energian, η Exxon Mobil ή ο Λάτσης.
3. Το πετρέλαιο δεν φέρνει την ευτυχία: Χώρες και περιοχές που βάσισαν την οικονομία τους στις εξορύξεις, έχουν από τους χαμηλότερους δείκτες δημοκρατίας, υγείας, ποιότητας περιβάλλοντος, εκπαίδευσης και τους υψηλότερους σε διαφθορά, ανεργία, φτώχεια, ανισότητες, βία και συγκρούσεις. Με την εξαίρεση λίγων ισχυρών και προηγμένων όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Νορβηγία, όλες οι υπόλοιπες χώρες σημαντικής παραγωγής υδρογονανθράκων ακόμη και η Ρωσία ή η Κίνα έχουν πολύ χειρότερους δείκτες ευημερίας από την Ελλάδα. Όπως έχει αποδειχθεί στην πράξη, περιοχές που παράγουν πετρέλαιο, όπως στη γειτονική Ιταλία (Βασιλικάτα), αμέσως μετά την πρώτη περίοδο κατασκευής των μονάδων, υποφέρουν από οικονομικό μαρασμό, ασθένειες που σχετίζονται με την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, απώλεια θέσεων εργασίας και τεράστιο κύμα μετανάστευσης.

Κλιμακώνονται οι αντιδράσεις και οι αντιστάσεις

Μέχρι τώρα η ελληνική κοινωνία ελάχιστα έχει ασχοληθεί με το θέμα. Οι πρώτες τοπικές αντιδράσεις ξεκίνησαν στην Ήπειρο, παράλληλα με τις πρώτες διερευνητικές γεωτρήσεις. Στα Γιάννενα έγιναν δύο μαζικές πανελλαδικές πορείες στις 3/6/2018 και στις 11/5/2019. Ενδιάμεσα έγινε πανελλαδική πορεία και στην Αθήνα στις 21/2/2019. Πρόσφατα έγινε η δεύτερη Πανελλαδική Συνάντηση Πρωτοβουλιών ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων όπου εκτός από την αντίθεση στις εξορύξεις διατυπώθηκε και η ανάγκη συντονισμού και ανάληψης κοινών δράσεων. Οι πρωτοβουλίες και οι κινηματικές δράσεις δεν είναι ούτε ομοιόμορφες ούτε με το ίδιο περιεχόμενο. Έχουν δημιουργηθεί πρωτοβουλίες Αθήνας, Άρτας, Πρέβεζας, Ιωαννίνων, Κέρκυρας, Λευκάδας, Κεφαλονιάς- Ιθάκης, Ζακύνθου, Θεσπρωτίας, Ηλείας, Κυπαρισσιακού, Πάτρας, Χανίων και Κρήτης και συνεχίζουν να δημιουργούνται. Η αντίδραση στις εξορύξεις υδρογονανθράκων διατυπώθηκε ως αίτημα και στις πρόσφατες κινητοποιήσεις για την κλιματική αλλαγή, ενώ ενάντια στις εξορύξεις υδρογοναθράκων τοποθετείται και το σύνολο των περιβαλλοντικών φορέων και οργανώσεων.

Πετρέλαιο δε θέλετε, λιγνίτη δε θέλετε, αιολικά δε θέλετε…. Τι θέλετε;

Άξονες για μια ενεργειακή πολιτική των κινημάτων
Με βάση τις θέσεις της Πρωτοβουλίας Αθήνας ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων

1. Να παραδεχτούμε ότι δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Κάθε σύστημα παραγωγής και διανομής ενέργειας έχει επιπτώσεις, που μεγαλώνουν όσο μεγαλώνει η κλίμακα των έργων. Ταυτόχρονα η ανάπτυξη της τεχνολογίας δεν είναι κοινωνικά ουδέτερη, συνδέεται με επιχειρηματικούς σχεδιασμούς. Δεν είναι, για παράδειγμα, οι πηγές ενέργειας από μόνες τους ικανές να καθορίσουν το περιβαλλοντικό αντίκτυπο της χρήσης τους. Οι χώροι εγκατάστασης, το μέγεθος, ο αριθμός, η τεχνολογία, ο ενεργειακός σχεδιασμός και το σύστημα στο οποίο εντάσσονται, καθορίζουν το κατά πόσο η εφαρμογή τους είναι ήπια. Κεντρικό κριτήριο για να αποτιμήσουμε τις πολιτικές για την κλιματική αλλαγή είναι το κατά πόσο οδηγούν στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, δηλαδή τη συμβολή τους στην μείωση της ζήτησης ενέργειας, στην εξοικονόμηση μη ανανεώσιμων φυσικών πόρων, στην προστασία των δασών και των οικοσυστημάτων.
2. Στη διαδικασία μιας ουσιαστικής μετάβασης σε ένα μοντέλο χαμηλών εκπομπών, οι βασικές επιλογές αφορούν τη χρήση πραγματικά ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και το τεράστιο αναξιοποίητο «απόθεμα» της εξοικονόμησης ενέργειας. Σε όλη την οικονομική – παραγωγική δραστηριότητα, στη βιομηχανία, τις μεταφορές, την αγροτική-κτηνοτροφική παραγωγή, το αστικό περιβάλλον, τις χρήσεις γης και τη διαχείριση των απορριμμάτων.
3. Η κατοχύρωση της ενέργειας ως κοινωνικού αγαθού, παράλληλα με πολιτικές και πρακτικές αποκέντρωσης, κοινωνικού ελέγχου και συμμετοχής. Σε αυτά τα πλαίσια και χωρίς καμία αυταπάτη για την «αμεροληψία» των κρατών και των κυβερνήσεων, διεκδικούμε μεγαλύτερη ελευθερία στη χάραξη των πολιτικών στον τομέα της ενέργειας σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, η οποία έχει, ουσιαστικά, χαθεί στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών πολιτικών απελευθέρωσης των αγορών ενέργειας.
4. Εναλλακτική ενεργειακή πολιτική δεν νοείται χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη με την έννοια της πρόσβασης όλων για την κάλυψη βασικών ενεργειακών αναγκών. Αυτοί που πληρώνουν το κόστος της “ανάπτυξης”, είτε είναι οι φτωχοί του ανεπτυγμένου είτε του τρίτου κόσμου, δεν πρέπει να πληρώσουν και το κόστος οποιασδήποτε μετάβασης.
5. Η όποια εναλλακτική πρόταση αφορά μια συνολική θεώρηση των πολιτικών για την ενέργεια, ως μέρους των γενικότερων πολιτικών για ένα ριζικό κοινωνικό –οικολογικό μετασχηματισμό. Η δυνατότητα αυτή περιορίζεται από το γεγονός ότι η αριστερά, η πολιτική οικολογία και, γενικότερα, ο αντισυστημικός χώρος δεν διαθέτουν σήμερα μια πειστική εναλλακτική. Θα κατορθώσουν νέα κινήματα να εμπνεύσουν την κοινωνία και να διαμορφώσουν ένα νέο όραμα; Αυτό είναι το στοίχημα τόσο απέναντι στην οικολογική κρίση όσο και στον καπιταλισμό.

1https://www.tovima.gr/2019/06/19/finance/ioannis-mpasias-makrino-oneiro-oi-eksorykseis-ydrogonanthrakon-gia-tin-ellada/
2http://ath-stop-mining.blogspot.com/2019/08/blog-post.html

Η Δέσποινα Σπανούδη είναι μέλος της Πρωτοβουλίας Αθήνας ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων.

Leave a comment »

Ο Υμηττός ξανά σε κίνδυνο!!! (του Πάνου Τότσικα)

«Ορατός ο κίνδυνος τσιμεντοποίησης του Υμηττού» αναφέρεται στον τίτλο εκτεταμένου δημοσιεύματος στην Κυριακάτικη «Καθημερινή». (29/9)

ymhttos_aerofotografia

 

Στις 3 Οκτώβρη λήγει η αναστολή δόμησης στον ορεινό όγκο του Υμηττού, (που είχε επιβληθεί ήδη δύο φορές λόγω της ακύρωσης από το ΣτΕ του ισχύοντος Προεδρικού Διατάγματος προστασίας του Υμηττού), χωρίς το υπουργείο Περιβάλλοντος να έχει θεσπίσει ένα νέο Προεδρικό Διάταγμα και χωρίς να έχει τη δυνατότητα να επιβάλει τρίτη αναστολή με μια απλή υπουργική απόφαση, με ορατό τον κίνδυνο να δημιουργηθούν μέσα σε λίγες ημέρες μη αναστρέψιμες καταστάσεις. Νέα αναστολή μπορεί πλέον να δοθεί μόνο με νομοθετική ρύθμιση.

Επισημαίνεται ότι, ενώ έχει ήδη ολοκληρωθεί η απαιτούμενη «Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων -ΣΜΠΕ», (την έλλειψη της οποίας επικαλέστηκαν κάποιοι δήμαρχοι και εκατοντάδες διεκδικητές και φερόμενοι ιδιοκτήτες εκτάσεων του ορεινού όγκου του Υμηττού), δεν έχει ακόμη τεθεί στην επιβεβλημένη εκ του νόμου «διαβούλευση». Όπως αναφέρεται στην απάντηση της αρμόδιας υπηρεσίας του υπουργείου Περιβάλλοντος (24/7/2019) σε αίτημα της «Διαδημοτικής Επιτροπής για την προστασία του Υμηττού» (5/7/2019), «…δεν είναι δυνατή η χορήγηση ψηφιακού αντίγραφου της ΣΜΠΕ… έως ότου η υπηρεσία μας προωθήσει για θεσμοθέτηση το νέο Προεδρικό Διάταγμα προστασία του Υμηττού…».

Όπως επισημαίνει ακόμη το δημοσίευμα της «Καθημερινής» που συνοδευεται και από σχετικό έγχρωμο χάρτη, «…η ανάρτηση των δασικών χαρτών στο μεγαλύτερο μέρος του Υμηττού αποκαλύπτει το μέγεθος της παρανομίας…» και ιδιαίτερα αποκαλύπτονται οι λεγομενες οικιστικές πυκνώσεις, δηλαδή «…οι οικισμοί των αυθαιρέτων που δήλωσαν οι δήμοι στο Ελληνικό Κτηματολόγιο ώστε να εξαιρεθούν από την ανάρτηση των δασικών χαρτών…».

Τέλος, αξίζει να επισημανθεί ότι, στο δημοσίευμα της «Καθημερινής» παρατίθενται και οι δηλώσεις του προέδρου του «Συνδέσμου Προστασίας και Ανάπτυξης Υμηττού», πρώην δημάρχου Ηλιούπολης Βασίλη Βαλασόπουλου ο οποίος υποστηρίζει: «Η επέκταση της Α’ Ζώνης ήταν λανθασμένη. Εμποδίζει τη δημιουργία ή λειτουργία κοινωφελών υποδομών, όπως σταθμών μεταφόρτωσης απορριμάτων, χώρων εκπαίδευσης και υγείας (ιδιωτικών και μη), αθλητικών εγκαταστάσεων, χώρων πολιτισμού». Συμφωνα με τον κ.Βαλασόπουλο «…πρέπει να αναγνωριστεί η υφιστάμενη κατάσταση, υπάρχουν διάφορες προσφυγικές (;) κατοικίες που είναι χωρίς άδεια και πρέπει να νομιμοποιηθούν, νεκροταφεία που είναι παράνομα, κοινωφελείς υποδομές…».

Είναι προφανες ότι οι παραπάνω δηλώσεις επαναφέρουν στο προσκήνιο το διαχρονικό ερώτημα:

Πως εννοούμε την «προστασία του Υμηττού»; Τί Υμηττό θέλουμε, εν τέλει;

Σ’ αυτό θα πρέπει να απαντήσουν καθαρά, νυν και πρώην δήμαρχοι, δημοτικές παρατάξεις, περιφερειάρχες, υπουργοί, το Συμβούλιο της Επικρατείας, και κυρίως οι ανιδιοτελείς πολίτες που εξακολουθούν να ζούν σ΄αυτόν τον τόπο.

Πάνος Τότσικας

Leave a comment »